Целиот град се сели, куќа по куќа: Поради блискиот рудник, тие пишуваат историја

На далечниот север од Шведска, 145 километри во Арктичкиот круг, се случува една од најрадикалните урбани трансформации во светот – целиот град Кируна се сели на нова локација.

Илјадници жители и згради мора да се преселат поради слегнување предизвикано од проширувањето на најголемиот подземен рудник за железо во светот.

Нов дом за Кируна се гради три километри источно, а проектот треба да биде завршен до 2035 година, објавува CNBC.

Кируна е основана пред 125 години токму поради рударските операции на државната компанија LKAB и денес, освен рударството, е позната и како важен европски вселенски центар.

„Тоа е место кое на многу луѓе би им изгледало егзотично и, на некој начин, претпоставувам дека е, но е и мал град како многу други. Се соочува со предизвици бидејќи многу зависи од една компанија“, рече Џени Сјохолм, виш предавач на Универзитетот во Гетеборг

Иако LKAB е помал играч на глобално ниво, тој е многу важен на регионално ниво бидејќи обезбедува 80 проценти од вкупната железна руда што се ископува во Европската Унија.

Покрај железото, кое е клучно за производство на челик, компанијата неодамна откри едно од најголемите европски наоѓалишта на ретки земни метали, со што дополнително ја зајакна својата позиција во снабдувањето на Европа со суровини потребни за зелената транзиција.

Се сели во Кируна

Сепак, успешното селење на Кируна се соочува со бројни пречки. Локалните власти и LKAB бараат поголема финансиска поддршка од државата и ослободување на повеќе земјиште за градба. Во исто време, постојат загрижености за влијанието на рударството врз одржливоста на заедницата, особено врз традиционалното одгледување ирваси и културата на домородниот народ Сами.

Проектот, планиран од 2004 година, се најде во центарот на светското внимание во август оваа година кога беше преместена градската црква. Во неверојатен инженерски подвиг, 113-годишната дрвена структура со тежина од речиси 700 тони беше преместена во едно парче на новата локација. Приближно во исто време, LKAB објави дека проширувањето на рудникот ќе бара преместување на дополнителни 6.000 луѓе и 2.700 домови, со проценети трошоци од 2,4 милијарди долари во следните 10 години.

Никлас Јохансон, виш потпретседател за јавни работи во LKAB, објасни дека на жителите им се нуди имот чија пазарна вредност се зголемила за 25 проценти или изградба на целосно нов дом, при што околу 90 проценти од нив се одлучуваат за нов дом.

„Проблемот во моментов е што локалната општина има многу малку земјиште што го поседува или што може, од административна гледна точка, да го направи погодно за градба“, рече Јохансон.

„Мораа да купат земјиште од државата, која поседува поголем дел од територијата над Арктичкиот круг. А тука имате предизвици со одгледувањето ирваси, конфликти со одбраната, природата итн.“, додаде тој.

„ЕУ мора да се вклучи повеќе ако сакаме минерали“

Матс Тавенику, претседател на општинскиот совет на Кируна, го опишува преместувањето како „огромен проект“ што би можел да донесе многу можности за Европа.

Сепак, тој истакнува дека успехот зависи од посилна финансиска и политичка поддршка од шведската влада и Европската Унија.

„Имаме она што можеме да го наречеме голема борба помеѓу општината и ЛКАБ, потоа општината и нашата сопствена влада“. ЕУ мора да ја засили својата поддршка. Не е доволно да одлучиме дека имаме критични и стратешки минерали. Тие мора да нè поддржат со политички изјави и, секако, со пари“, истакна тој.

Европската унија, од своја страна, го призна наоѓалиштето на ретки земни метали како стратешки важно како дел од Законот за критични суровини, чија цел е домашното производство да задоволи 40% од годишните потреби до 2030 година.

На прашањето како жителите реагираат на преселбата, Тавеник одговара: „Некои се тажни затоа што ќе изгубат многу спомени. Две или можеби три генерации пораснаа во некои куќи, па затоа е тажно. Но, од друга страна, сите знаат дека живееме од минерали. Кируна е изградена на минерали, па секој жител знае дека порано или подоцна мора да се иселиме од нашите домови бидејќи сме зависни од оваа рударска индустрија“, објасни тој.

Нов град на студ?

Она што ги загрижува мештаните е студот. Новиот град би можел да биде до 10 степени постуден во зима. Студија на Универзитетот во Гетеборг откри дека новиот центар на градот е дизајниран во област каде што се акумулира студен воздух. Високите згради и тесните улици ќе значат дека ниското зимско сонце ќе се мачи да стигне до земјата поголемиот дел од годината.

„Кируна е зимски град. Тоа е студен, арктички град. Зимите се долги, а имате долга снежна сезона. Ретко е -35 степени, но може да биде толку студено во текот на зимата и има голема разлика помеѓу -15, што не е невообичаено, и -25“, рече Сјохолм, која ја следи миграцијата веќе 25 години.

„Зимската сезона е веќе долга и ако е ладно, човековата удобност се намалува, но работите стануваат и покревки“, заклучи таа.