Skip to content
Денеска се навршуваат 14 години од смртта на Киро Глигоров, човекот чиј живот и дело се нераскинливо поврзани со раѓањето на современата македонска држава. Роден како Киро Панчев (Штип, 3 мај 1917 – Скопје, 1 јануари 2012), Глигоров беше македонски активист на студентското и комунистичкото движење, записничар на Првото заседание на АСНОМ, југословенски и македонски економист, политичар и – прв претседател на самостојна и независна Република Македонија.
Од Штип до АСНОМ: формирањето на еден државник
Киро Глигоров потекнува од скромно семејство од Штип, град со длабока историска и културна традиција. Уште како млад се вклучува во напредните студентски и културни движења, а за време на Втората светска војна станува дел од антифашистичкиот отпор. Неговата улога како записничар на Првото заседание на АСНОМ во 1944 година не е формалност, туку сведоштво за неговата интелектуална и политичка зрелост во клучен момент за македонската државност.
АСНОМ за Глигоров не бил само историски настан, туку темел врз кој подоцна ќе ја гради идејата за модерна, демократска и мирољубива Македонија.
Искуството од Југославија – подготовка за независност
Во децениите по војната, Глигоров извршува низа високи функции во федералната југословенска власт: сојузен секретар за финансии, потпретседател на СИВ, претседател на Собранието на СФРЈ. Тоа искуство му овозможи длабоко разбирање на економските и политичките механизми, но и на слабостите на федерацијата што ќе излезат на површина кон крајот на 80-тите години.
Токму тоа знаење ќе се покаже пресудно кога Македонија ќе се соочи со историската раскрсница.
1990–1991: патот кон самостојност
Во февруари 1990 година, Киро Глигоров се вклучува во Македонскиот форум, каде активно се дискутираат можностите за осамостојување на Република Македонија. По изгласувањето на Декларацијата за сувереност, на 27 јануари 1991 година, тој е избран за прв претседател на самостојна и суверена Република Македонија.
Еден од неговите најзначајни потези беше доверувањето на мандатот за првата влада на Никола Кљусев – експертска влада, симбол на стабилност и разум во турбулентно време.
Референдумот и историското „ДА“
Глигоров е автор на прашањето поставено на референдумот од 8 септември 1991 година, со кое граѓаните се изјаснија за суверена и самостојна држава. Иако формулацијата предизвика дебати и сомнежи кај меѓународните фактори, тој цврсто веруваше дека таквиот пристап ќе овозможи мирен излез од југословенската криза.
По успешниот референдум, Глигоров излезе пред граѓаните на плоштадот „Македонија“ и ја поздрави одлуката што засекогаш ја промени историјата на земјата.
„Да ви честитам слободна суверена и самостојна Македонија“ ќе изјави Глигоров на прославата на плоштадот Македонија ноќта по реферндумот.
Меѓународно признавање и борба за достоинство
По донесувањето на Уставот, претседателот Глигоров ја презема водечката улога во процесот на меѓународно признавање. Македонија се соочува со сериозни предизвици, особено околу името и односите со Грција. Со трпелива дипломатија и принципиелност, тој успеа да ја внесе државата во Обединетите нации во 1993 година и да ја позиционира како фактор на мир на Балканот.
Атентатот и враќањето
На 3 октомври 1995 година, Глигоров преживеа атентат. И покрај тешките последици, тој се врати на функцијата во јануари 1996 година – чин што дополнително го зацврсти неговиот авторитет и симболиката на државничка истрајност.
Наследството што останува
По завршувањето на вториот мандат, Киро Глигоров остана активен јавен интелектуалец, автор и морален авторитет. Почина на 1 јануари 2012 година, во длабока старост, со желба да биде испратен скромно, без државнички церемонии.
По неговата смрт, Киро Глигоров останува запаметен како државник на разумот, човек кој ја водеше Македонија кон независност без војна, со визија, трпеливост и чувство за историска одговорност.