Гаши против „пржинска“ влада: што најавува ова за 2026

Изјавата на претседателот на Собранието Африм Гаши, дадена на 12 јануари 2026, повторно ја отвори дебатата што Македонија ја носи со години: дали техничката, т.н. пржинска влада пред избори е гаранција за фер процес или веќе е анахронизам што создава повеќе политички театар отколку доверба. Неговата порака е двојна и намерно „заклучува“ две теми во една рамка: да се оди на редовни избори, и да се укине моделот на техничка влада што се активира пред парламентарни избори.

Гаши јавно се позиционира како поборник на редовен политички циклус и завршување мандати, со теза дека предвремените избори произведуваат политичка и економска нестабилност, а власта и опозицијата добиваат „алиби“ да не испорачаат резултати. Истовремено, се согласува дека техничката влада треба да се укине, оценувајќи ја како ад-хок решение од период на политичка криза и дека „не е угледно“ земја членка на НАТО да влегува во таков аранжман кога изборните процеси, според него, во последните циклуси поминуваат без сериозни забелешки.

Ваквиот настап не е само став за изборна техника, туку и политички сигнал во момент кога повторно се фрлаат датуми во јавноста. Во Плусинфо се наведува дека по дополнителни локални избори во Гостивар и Врапчиште, Арбен Таравари прогнозирал предвремени парламентарни во мај или октомври, што дополнително ја зајакнува нервозата околу „кога“ и „под кои правила“ би се влегло во нов изборен циклус. Во таа атмосфера, Гаши фактички ја стеснува дебатата: избори – да, но редовни; промена на моделот – да, но како институционална зрелост, не како кризна импровизација.

Клучно е и тоа што тој ја префрла одговорноста на парламентот: за избори одлучува мнозинството од 61 пратеник, односно политичката волја во Собранието. Со тоа, Гаши ја поставува линијата на одбрана за институцијата што ја води – дека не „турка“ избори, туку управува со процедура, а политичката одлука е на пратениците. Во исто време, тоа е јасна порака до партиите дека доколку ја отвораат темата за техничката влада, ќе мора да ја носат и целата тежина на аргументите зошто се менува нешто што јавноста го поврзува со изборна контрола и надзор.

Прашањето што останува за 2026 е дали укинувањето на техничката влада ќе се продава како „европеизација“ и нормализација на политичкиот систем, или ќе биде перцепирано како обид да се редизајнира теренот пред следната трка. Токму тука е ризикот: кога политичките актери ја губат довербата меѓусебно, секоја промена на изборната архитектура – дури и кога е логична – изгледа како потег со скриена агенда. Ако власта навистина сака да затвори една кризна епоха, тогаш реформата мора да дојде со поширок консензус и јасни механизми што ќе ја заменат „пржинската“ формула со институционални гаранции, наместо со политички ветувања.