Skip to content
Кризата за Гренланд влегува во нова фаза откако Данска и автономната влада во Нук договорија средба во Белата куќа со американскиот потпретседател Џеј Ди Венс и државниот секретар Марко Рубио, закажана за среда, 14 јануари 2026. Разговорите доаѓаат по обновените изјави на Доналд Трамп дека САД треба да ја преземат контролата врз островот, реторика што во Копенхаген и Нук се чита како директен удар врз суверенитетот и безбедносната архитектура на НАТО.
Во Копенхаген, на 13 јануари 2026, премиерот на Гренланд Јенс-Фредерик Нилсен настапи заедно со данската премиерка Мете Фредериксен и јавно повлече линија: Гренланд не е „за продажба“ и, доколку во моментот мора да се избира меѓу САД и Данска, изборот е Данска. Во исто време, тој став не ја поништува долгорочната политичка реалност на островот: од 1979 наваму Гренланд постепено се движи кон поголема самостојност, а идејата за независност е присутна кај сите релевантни политички актери во парламентот на островот.
Паралелно со декларацијата за „обединет фронт“, медиумската слика од терен покажува дека единството е кревко. „Плусинфо“ пренесува дека во самото гренландско политичко раководство и меѓу партиите нема целосна согласност за тоа како да се одговори на американскиот притисок, а дел од политичарите отворено бараат Гренланд директно да разговара со Вашингтон, без данско посредување. Во истиот контекст се појавува и пораката од гренландската пратеничка и претседателка на парламентарна комисија Пипалук Линге дека „не можете да разговарате за нас, без нас“, незадоволна што делегации и разговори се организираат во Копенхаген, а не во Нук.
Тоа внатрешно триење се чувствува и од данската страна. Според истиот извор, дел од данските политичари веќе јавно зборуваат дека сегашниот модел е „неодржлив“ ако гренландските лидери можат да испраќаат политички пораки со сериозни безбедносни импликации, а без јасни обврски и последици во рамките на Кралството Данска. Токму во ваква атмосфера, секој потег кон „директни канали“ со Вашингтон лесно се претвора во аргумент дека постои „вакуум“ во управувањето со Арктикот, на што предупредуваат и гренландски гласови што стравуваат од сценарио во кое САД ќе ја користат видливата неусогласеност како преговарачка предност.
Во меѓувреме, во дел од медиумите се појавува теза дека Копенхаген размислува за прагматичен пакет што би ја „спуштил температурата“ во Вашингтон: проширување на американското воено присуство на островот, но низ постоечките договори и со формални консултации со Данска и гренландската самоуправа. „Трн“ пренесува наводи дека основа за тоа би бил договорот за одбрана од 1951 година, кој историски ја врамил американската улога во одбраната на Гренланд и го легитимирал присуството на базата што денес се вика Pituffik Space Base (поранешна Thule). Во истиот текст се спомнува и бројка до десет нови бази како можен максимум, како и политичка поддршка во рамки на НАТО, но овие детали не се официјално потврдени во јавни соопштенија на владите.
Она што е потврдено, пак, е дека Данска планира засилување на военото присуство во Гренланд и поголемо вклучување на НАТО со вежби и обуки во текот на 2026, а данскиот министер за одбрана најави и разговори со генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, за арктичката безбедност. Тоа ја става средбата во Белата куќа во рамка на алијансна политика, а не само билатерална дипломатска епизода.
Економската димензија е вториот слој што ја прави кризата експлозивна. Во истата медиумска матрица се турка приказната дека компромисот може да вклучи и „зајакната економска соработка“ САД–Гренланд, со фокус на ретки метали и енергетски ресурси. „Трн“ го врзува тоа со данско-американската декларација од 6 август 2004, како правна рамка што би им отворила простор на американските компании за побрз пристап до инвестирање во стратегиски суровини, претставувајќи го тоа како клучната „морков-политика“ зад тврдата безбедносна реторика.
Суштината, меѓутоа, не е само во базите или минералите, туку во тоа кој има право да одлучува за иднината на островот. И Данска и Гренланд последниве денови инсистираат дека иднината мора да ја определат Гренландците, додека во Вашингтон се отвораат сценарија што одат од дипломатски договор до идеи за финансиски пакети и посилни инструменти на притисок. Средбата на 14 јануари во Белата куќа ќе биде тест дали темата ќе се врати во рамки на договори, институции и НАТО-координација, или ќе продолжи да живее како криза што ја јаде довербата меѓу сојузници.