Skip to content
Лидерската средба што ја најави премиерот Христијан Мицкоски требаше да биде продадавана како „државнички“ момент: консензус за реформски закони поврзани со ЕУ, избор на Народен правобранител и отворање на темата за укинување на техничката влада. Таа рамка, барем во јавната комуникација, звучи како повик за зрелост. Но токму во таа „зрелост“ е скриен политичкиот механизам: кога ќе седнеш на маса, му даваш легитимитет на дневниот ред, а кога ќе станеш, му ја оставаш победата на наративот дека „одбиваш дијалог“.
Во таа шаховска поставеност, СДСМ и Венко Филипче решија да не влезат во кадарот. Филипче јавно ја отфрли идејата за лидерска средба, тврдејќи дека повикот е политичко алиби за предвремени избори и дека СДСМ нема да биде „покритие“ за потезите на власта, со формулација дека „средба со криминалци“ нема да има. Истовремено, тој ја врза целата операција со темата за укинување на техничката влада, инсистирајќи дека таа мора да остане како механизам за контрола пред избори.
Тука, меѓутоа, се отвора вториот чин: „аутсајдерите“ што обично се жалат дека големите партии им ја кројат сцената, овојпат решија да влезат во сценографијата. Според најавите, и ДУИ и Левица прифатиле учество, секој со свој пакет барања. ДУИ најавува дека ќе ја отвори темата за избор на влада со Бадентер и за двојно мнозинство во контекст на прашања поврзани со Бадентер, плус својот „договор за спас на државата“ и ЕУ-агендата. Левица, пак, најавува дека ќе бара една изборна единица и еднаков медиумски пристап за сите партии.
На прв поглед, ова изгледа како плурализам. На втор поглед, ова е класична јадица: лидерска средба што на хартија е за „државни теми“, во пракса станува пазар за политички условувања, а владата добива најважно – слика дека „сите дојдоа“, освен оној што треба да изгледа изолирано. Со тоа се разоружува главниот аргумент на бојкотот: ако само една партија останува надвор, таа лесно се претвора во единствен кочничар, без разлика што реално брани.
Клучниот предмет на спорот е техничката влада, модел што во Македонија е поврзан со Пржинскиот договор и подоцнежните измени на Законот за влада: се формира сто дена пред парламентарни избори, а опозицијата добива клучни ресори и заменички позиции за да се намалат ризиците од злоупотреби во изборен процес. И меѓународни изборни прегледи и домашни академски анализи го опишуваат моделот токму како 100-дневен механизам насочен кон „слободни и фер избори“, со опозициски министри во чувствителни области.
Од таа перспектива, повикот за укинување на техничката влада не е техничко прашање, туку пресек на доверба. Мицкоски јавно ја турка тезата дека промените не треба да се прават еднострано и дека техничката влада може да „кочи“ или да отвора уставни дилеми, а средбата ја рамкира како консензусен процес што може да се прошири и со други теми. Со други зборови: владата нуди маса со широко мени, но со јасна главна точка.
Токму затоа одлуката на Ахмети и Апасиев да „дојдат на лидерска“ има двоен ефект. Прво, им дава простор да си ги вратат темите во центарот и да покажат дека без нив нема мнозинства и договори. Второ, им ја презема улогата на СДСМ како главна опозициска контратежа во кадарот, па Филипче останува сам во позицијата на принципиелен отпор – а самотијата во политика ретко изгледа принципиелно, најчесто изгледа слабост.
Филипче, пак, очигледно игра на подолга линија: подобро да изгуби еден медиумски кадар, отколку да ја изгуби контролната архитектура пред избори. Неговиот аргумент е дека лидерската средба се користи како алиби за предвремени избори и за отворање на простор за потези што потоа ќе се „легитимираат“ со реченицата дека „се разговарало со сите“. Во таа логика, неговиот фронт не е дневната политика, туку изборната безбедност и институционалната рамка што ја смета за стратешки интерес.
Прашањето што останува отворено е дали оваа јадица ќе се претвори во нова политичка навика: лидерски маси на кои „малите“ влегуваат по своја агенда, „големите“ влегуваат по алиби, а јавноста добива спектакл наместо јасен договор. И уште поважно, дали СДСМ ќе успее да ја објасни изолацијата како принцип, или власта ќе ја претвори во етикета дека „бега од реформи“.