Skip to content
Резултатите од анкетата на Рацин.мк покажуваат речиси целосна поделба околу најавениот нов закон за заштита од пушење: 48% од учесниците сметаат дека мерките се претерани и дека директно ќе го погодат угостителството, додека 47% се изјасниле „за“, со став дека е потребна строга забрана и поефикасна контрола. Дополнителни 5% одговориле дека немаат став и дека им се потребни повеќе информации.
Анкетата доаѓа во момент кога Министерството за здравство го објави предлог-законот на ЕНЕР и ја отвори јавната расправа, нагласувајќи дека целта не е „казнување“, туку превенција и заштита на јавното здравје. Министерот за здравство Азир Алиу најавува дека 2026 година треба да биде година на имплементација со силен акцент на едукација, особено кај младите.
Во јавноста се судираат две логики: едната бара построги правила заради здравјето и заради пасивното пушење, другата стравува дека рестрикциите ќе донесат економски удар и нови тензии во сектор кој и онака работи под притисок. Тесниот резултат од анкетата сугерира дека клучниот јаз не е само „за“ или „против“ пушење, туку прашањето дали државата има капацитет мерките да ги спроведе фер и доследно – без селективни контроли и без правила што остануваат само на хартија.
Токму на тој аргумент инсистира и Алиу. Тој вели дека „длабока анализа“ на состојбата покажала оти во Македонија околу половина од популацијата е зависна од цигари, со просек од 18 до 22 испушени цигари дневно. Во интервју за „24 анализа“ на ТВ 24, министерот посочува и „алармантни“ бројки кај најмладите: 7,7% активни пушачи на возраст 13–14 години и околу 37% кај 15–16 години, а употребата на електронски цигари ја оценува како масовна појава кај младите.
Според Алиу, проблемот со домашната политика за пушење со години е ист: законите постојат како рамка, но без реален надзор и мерење на ефектите лесно се претвораат во „закон на хартија“. Оттаму, неговата теза е дека рестрикциите мора да одат паралелно со систем за контрола и индикатори што ќе покажуваат дали правилата навистина се применуваат.
Предлог-решенијата, како што се презентирани, предвидуваат построги правила за тутун и никотински производи: забрана за ароматизирани електронски цигари (вклучително и ментол), забрана за пушење во автомобил ако во возилото има дете и појасни услови за тераси – пушење би било дозволено само ако терасата е отворена од најмалку три страни, без стаклени или најлонски прегради.
Паралелно, предложени се и санкции: глоби до 300 евра за граѓани затечени како пушат на забрането место, повисоки казни за правни лица и можност за привремена забрана на дејност при повторени прекршоци. Во истиот пакет се отвора и прашањето за спроведувањето, со најави за конкретни инспекциски надлежности, а како временска рамка се спомнува стапување во сила од 1 март 2026 година.
Еден од клучните аргументи во образложението е изложеноста на чад во работна средина, особено во угостителството, каде што работници можат да бидат пасивно изложени со часови без оглед на личниот избор. Во таа рамка, министерот ја позиционира расправата како судир меѓу индивидуалната навика и правото на непушачите – и како прашање на заштита на децата и младите, каде што аромите и „вкусовите“ кај никотинските производи се препознаваат како дополнителен ризик.
Со оглед на речиси израмнетиот став во анкетата, дебатата веројатно ќе се води по две линии: дали ограничувањата се пропорционални и дали државата конечно ќе обезбеди контрола што ќе важи еднакво за сите. Јавната расправа на ЕНЕР треба да покаже дали текстот ќе биде „заострен“ или „омекнат“ пред да влезе во собраниска процедура, но и дали ќе се понудат конкретни механизми со кои законот, овојпат, нема да остане само декларација.