Skip to content
Иран во ноќта меѓу 14 и 15 јануари привремено го ограничи својот воздушен простор за комерцијални летови, без јавно објаснување, принудувајќи авиокомпании да ги пренасочуваат рутите северно и јужно од земјата. Мерката траеше повеќе од четири часа, а ефектот беше моментален: Иран е клучен коридор на источнозападната авио-рута, па секое „гаснење“ на небото таму се чувствува глобално.
Според информациите што ги пренесуваат повеќе медиуми, ограничувањето било објавено како авијациско известување (NOTAM) и, во пракса, дозволувало само летови со посебна претходна дозвола. По неколку часови и најмалку едно продолжување, ограничувањето истече, а во раните утрински часови повторно се појавија домашни летови над Иран.
Тајмингот е најважниот дел од приказната. Затворањето дојде додека тензиите меѓу Техеран и Вашингтон остануваат високи поради начинот на кој иранските власти реагираат на протестите, а американскиот претседател Доналд Трамп јавно повтори дека не ја исклучува можноста за воена акција. Во ист период, дел од персоналот на клучната американска база Ал Удеид во Катар бил советуван да се повлече, а американската амбасада во Кувајт наложила персоналот привремено да не оди во повеќе воени бази во земјата.
За авиокомпаниите, ваквите сигнали значат едно: ризик. „Safe Airspace“, платформа што ги следи опасностите во зони на конфликт за цивилна авијација, предупреди дека ситуацијата може да упатува на засилени безбедносни или воени активности, вклучително и повисока подготвеност на воздушната одбрана, што ја зголемува опасноста од погрешно препознавање на цивилен авион. Поради тоа, дел од превозниците веќе ги намалиле или суспендирале услугите, а многумина ја избегнуваат иранската рута и кога формално е повторно отворена.
Практичните последици најчесто се невидливи за патниците, но брзо се претвораат во подолги летови, дополнителни трошоци и потенцијални доцнења. Дел од европските компании продолжија да го заобиколуваат иранскиот и ирачкиот воздушен простор и по отворањето, со рутирање преку Централна Азија. Во регионот, некои летови од и кон Персискиот Залив добија сценарија со технички застанувања за гориво и екипаж во Ларнака или Солун, што јасно покажува како геополитиката за неколку часа се прелева во логистика, распоред и цена.
Затворањето на иранското небо затоа не е само вест за авијацијата. Тоа е барометар за тоа колку блиску кризата е до следна фаза, колку нервозни се безбедносните структури на терен и колку брзо и најмала проценка за „можна ескалација“ го менува однесувањето на светската авио-индустрија. Во ваква атмосфера, дури и кратка забрана од неколку часа е порака што сите ја читаат внимателно.