Skip to content
Европската унија почнува да ја крои својата нова безбедносна стратегија во момент кога Гренланд, островот што со децении се појавуваше во геополитичките мапи како далечна бела дамка, станува централна точка на трансатлантска напнатост. Претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен, од Кипар, порача дека Европа мора да размислува пошироко за сопствената безбедност, откако од Вашингтон повторно пристигнаа закани дека САД би можеле да го „анектираат“ Гренланд.
Фон дер Лајен се обиде да ја задржи формулата на партнерство со САД, но истовремено испрати сигнал дека Брисел нема намера да стои настрана кога станува збор за европскиот север и арктичката безбедност. Таа најави дека ЕУ веќе работи на „нова европска безбедносна стратегија“, без да навлегува во детали, со образложение дека на самиот почеток не е мудро да се поставуваат тесни рамки околу темите што ќе влезат во документот.
Во истата порака, Комисијата сака да го покаже и „мекото“ влијание: Фон дер Лајен истакна дека ЕУ ја удвојува економската поддршка за Гренланд и дека островот може да смета на Унијата политички, економски и финансиски. Но кога станува збор за тврдиот безбедносен аспект, таа ја префрли тежината кон НАТО, оценувајќи дека разговорите за арктичката безбедност првенствено се клучно прашање за Алијансата.
Контекстот што ја турка Европа кон вакви пораки е ескалацијата на притисокот од администрацијата на Доналд Трамп. По неодамнешни разговори меѓу американски, дански и гренландски претставници, Трамп повторно јавно кажа дека САД „треба“ да го имаат Гренланд и дека Данска не може да се потпре како гарант за безбедноста на островот. Данска и Гренланд возвратија дека „Гренланд не е на продажба“ и дека секој обид за преземање со сила би бил недозволиво нарушување на суверенитетот. Паралелно, Копенхаген и Нуук почнаа да го засилуваат военото присуство и подготовките за арктички вежби со сојузници, што ја прави кризата уште почувствителна во рамките на НАТО.
Во Брисел, ваквата атмосфера ја оживува старата, но секогаш контроверзна идеја: Европа да гради посамостојни одбранбени капацитети. Токму затоа, во приказната влезе и еврокомесарот за одбрана Андријус Кубилијус, кој деновиве зборуваше за можноста за заедничка европска сила, како концепт што би ја намалил зависноста од американскиот чадор. Фон дер Лајен не го презеде тој предлог како готова политика, но фактот што најавата за нова стратегија доаѓа веднаш по ваквите дискусии покажува дека „Гренландската криза“ веќе ја поместува дебатата од теорија кон институционална агенда.
Во суштина, пораката од Комисијата е двојна: Европа сака да го зачува партнерството со САД, но не може да си дозволи нејзините граници и интереси да станат монета за поткусурување во американската внатрешна политика. А Гренланд, иако формално е автономна територија во рамки на Кралството Данска, во оваа нова равенка станува тест-случај за тоа колку ЕУ и НАТО се подготвени да реагираат кога притисокот доаѓа од „внатре“.