Ден без датум!

Ова не беше идејата на Европа. Се затворија. Ги направија ѕидовите невидливи, но апсолутни. Не беа лоши, но одамна сфатија дека малите земји секогаш учат последни и тешко разбираат дека, кога ресурсите се малку, солидарноста станува луксуз.

Миле БОШЊАКОВСКИ

Се разбудија рано наутро, не затоа што имаа некакви обврски, туку затоа што телото на старите сè уште ја паметеше дисциплината од минатото. Таткото стана прв. Мајката неколку минути подоцна. Трите девојчиња – слаби, исушени, ниски за своите години – никогаш немаа вистински здрав сон. Гладот, уште од раѓање, не им го дозволуваше тоа.

Живееја во населбата што некогаш се викаше Аеродром, во стара зграда срушена до половина. Едвај најдоа еден стан што имаше заштита од само три страни. Четвртата, свртена кон поранешниот голем трговски центар, беше урната. Ги делеше само една врата, која никогаш не ја отвораа.

Последен што имаше работа беше таткото. И тоа беше пред многу години, кога имаа само едно дете. Тогаш тој не добиваше плата, туку бонови за вода и сив леб од некаква житна мешавина – последното растение што успеа да опстане на Балканот. Прекинувањето на тие обврски се поклопи со денот кога се роди најмалата ќерка, Елена. Оттогаш преживуваа со собирање остатоци.

Најтрагично беше што тие не беа остатоци од природата – таа одамна беше мртва. Буквално им се одмазди на луѓето за сè, барем на оние што не ја почитуваа. Се живееше од минатото: стари кабли, метални делови, напуштени станови од кои се вадеше сè што можеше да се размени за храна или за батерии што одамна не работеа.

Македонија, тој ден без датум, имаше само уште 120.000 жители. Сите живееја во Скопје. Не затоа што беше добро таму, туку затоа што надвор немаше ништо. Скопје повеќе не беше град – туку збиен шатор. Остатокот од Македонија беше празна карта: села и градови без гробишта, патишта без траги, домови толку распаднати што веќе не постоеја ни во нечии спомени.

На Балканот, насекаде беше исто. Со таа разлика што луѓето кои преживеаја, а беа дел од ЕУ, се преселија во енклавата што остана делумно функционална, некаде на границата меѓу Германија, Швајцарија и Франција. Тоа беше најголемата концентрација на човештвото – таму живееја над 20 милиони преостанати.

Ова не беше идејата на Европа. Се затворија. Ги направија ѕидовите невидливи, но апсолутни. Не беа лоши, но одамна сфатија дека малите земји секогаш учат последни и тешко разбираат дека, кога ресурсите се малку, солидарноста станува луксуз.

Дури и децата од елитното училиште во Скопје, кои извесно време живееја кај нив, ги испратија назад.

Водата беше скапоцена. Еднаш неделно, таткото и најстарата ќерка пешачеа по петнаесет километри до Рашче – кое, и покрај сите години, остана единствениот и последен функционален извор. Патот беше опасен. Не поради животни, туку поради луѓе. Законот одамна не постоеше. Власта исчезна без проштално соопштение. Остана само силата – физичка, групна, очајна. Насилството беше секојдневие. Таткото секогаш носеше две пушки, иако имаше муниција само за едната.

Треба да се каже дека немаше ни струја. Немаше светилки, немаше екрани, немаше вести. Информацијата исчезна како институција. Сè што се знаеше се пренесуваше усно, а усното секогаш лаже малку – за да се преживее. Книгите сè уште постоеја, но луѓето не ги читаа. Полудуваа и стануваа диви читајќи како се живеело порано.

Религијата беше предмет на потсмев. Можеби ова беше единствената придобивка. Никој повеќе не ја злоупотребуваше наивноста на луѓето. Барем не меѓу оние што останаа.

Понекогаш, навечер, мајката се обидуваше да им раскаже на ќерките како било „некогаш“. До 2030. За патувања, за работа, за расправии во нејзиното семејство околу глупости. Девојчињата ја слушаа со љубопитност, како да зборува за друга планета.

Сеќавањата ѝ бледнеа, особено откако пред неколку години ги изгоре и тие малку фотографии што ѝ беа останале.

Национализам – збор што некогаш го носеа гордо – денес не им значеше ништо. Ниту границите им значеа, ниту ги хранеа. Ниту храмовите им даваа утеха. Знамињата не можеа да ги изедат, иако тука-таму сè уште се вееше по некое. Малите земји последни научија.

Ова не е дистописки расказ за катастрофа. Катастрофата е веќе зад нас. Ова е приказна за последиците. За светот што поверува дека секој може сам. Дека „ние“ е доволно.

Таткото ја гледаше најмладата ќерка како си игра со парче пластика, пронајдено во урнатините на трговскиот центар што последните години го нарекуваа „Источно од портите на рајот“. Во очите на малечката немаше носталгија. За неа постоеше само сегашноста.

Иднината дојде тивко.
Со молчење.
Малку по малку.