Skip to content
Американскиот претседател Доналд Трамп најави дека би можел да воведе царини за земјите што нема да „одат“ со неговиот план САД да преземат контрола врз Гренланд, повторувајќи дека островот е прашање на национална безбедност. Изјавата доаѓа во момент кога тензиите меѓу Вашингтон и европските сојузници се веќе на високо ниво, поради засиленото воено присуство на Данска и најавите за дополнителни распоредувања од повеќе НАТО земји на и околу островот.
Трамп ја пласираше идејата за царини како политичка алатка во контекст на спорот што сè повеќе ја надминува класичната дипломатска реторика. Според него, Гренланд е стратешки неопходен за САД поради арктичките маршрути, безбедносните ризици и пошироката геополитичка конкуренција во регионот. Но, најавата за трговски мерки е особено чувствителна затоа што не се работи за билатерален спор со една држава, туку за притисок врз „земјите“ што би се спротивставиле или не би ја поддржале американската позиција.
Гренланд е автономна територија во рамки на Кралството Данска, а Данска е членка на НАТО. Токму поради тоа, идејата САД да ја „преземат“ контролата врз територија поврзана со сојузничка држава ја отвора најнепријатната тема за трансатлантските односи: каде завршува безбедносниот интерес, а каде почнува границата на суверенитетот. Во последните денови Данска најави засилување на безбедносното присуство во и околу Гренланд, а војници испратија или најавија дека ќе испратат и други земји, меѓу кои и Норвешка, Шведска, Финска, Канада, Германија, Франција и Велика Британија.
Паралелно со воените сигнали, се води и битка околу толкувањето на дипломатијата. На средбите во Вашингтон меѓу претставници на САД и министрите од Данска и Гренланд беше договорено формирање работна група, но јавните пораки по разговорите оставија впечаток на две различни приказни: Белата куќа ја претстави иницијативата како чекор кон разговори за „аквизиција“, додека Копенхаген и Нук тврдeа дека станува збор за канал за дијалог за безбедносни прашања во Арктикот, а не за преговори за сопственост.
Во меѓувреме, во Копенхаген пристигна двопартиска американска конгресна делегација со порака дека сака да ја „намали температурата“ и да ги слушне ставовите на данските и гренландските претставници. Тонски, тоа беше спротивно од настапот на Трамп, кој не само што не се повлече од реториката за американска контрола, туку отвори и нов фронт со економски закани. Дел од американските сенатори јавно порачаа дека Гренланд треба да се третира како сојузник, а не како „актив“, што индиректно упатува на отпор и во самите САД кон идејата територија поврзана со НАТО да стане предмет на присила.
Од Нук доаѓа уште поостра реакција на политичкиот тон од Вашингтон. Гренландски претставници, како и организации што ги застапуваат интересите на Инуитите, предупредуваат дека во целиот наратив лесно се губи најважното: дека Гренланд не е географски „трофеј“, туку општество со сопствени политички институции, право на одлучување и историско искуство со колонијални политики. Тие реакции, во контекст на закана со царини, дополнително ја нагласуваат чувствителноста на темата и ја префрлаат од безбедносна во вредносна расправа.
Најавата за царини, сепак, носи и практична порака: Трамп сигнализира дека ќе ја користи трговијата како алатка за геополитичко усогласување, дури и во спор што допира до НАТО и европскиот суверенитет. Дали тоа ќе остане на ниво на изјава без детали или ќе се претвори во конкретна политика, ќе се гледа во наредниот период, особено ако дипломатските канали продолжат да се движат во паралелни линии — една за „арктичка безбедност“, друга за „американска контрола“.