Skip to content
Институциите на ЕУ нагласуваат дека одлуката за прекин на договорот со САД не е насочена против трговијата, туку против политиката на притисок и закани. Сепак, јасно е дека новите царини индиректно го загрозуваат целиот свет, вклучително и Западен Балкан, кој би можел да ги почувствува последиците преку извозот, инвестициите и секојдневната економија на регионот.
Веста дека Европскиот парламент одлучи да ја суспендира ратификацијата на трговскиот договор меѓу Европската Унија и Соединетите Американски Држави, кој предвидуваше царини од 15 проценти за извозот од ЕУ, ја потресе светската јавност и започна шпекулации за тоа какво влијание ќе има на глобално ниво.
Оваа одлука дојде како одговор на најновите закани од американскиот претседател Доналд Трамп и беше поддржана од најголемите политички групи во Европскиот парламент.
За време на последната фаза од преговорите за трговски договор, Европската Унија привремено ги суспендираше сопствените контрамерки, односно царинските давачки за американски стоки во вредност од 93 милијарди евра. Таа суспензија истекува на 6 февруари. Доколку до тој датум нема продолжување на суспензијата, ниту парламентарно одобрување на трговскиот договор, европските царини за американската стока ќе стапат во сила веќе на 7 февруари.
Понатамошните случувања би можеле сериозно да ги комплицираат трговските односи меѓу Брисел и Вашингтон, велат експертите, во време кога трансатлантските односи се веќе под притисок поради голем број отворени политички и безбедносни прашања.
Манон Обри, пратеничка во Парламентот од левицата за ЕУ, рече дека „тој трговски договор никогаш не требало да ја види светлината на денот“, токму затоа таков потег од Брисел, одговори на прашањето на нашиот дописник – дали замрзнувањето на договорот е добар потег“.
„Не само што тој договор треба да биде суспендиран, туку засекогаш, и едноставно фрлен во канта, туку треба да користиме и некои од постојните алатки против корупција, кои ЕУ не сака да ги спроведе. На пример, да им се забрани на американските компании пристап до пазарите на ЕУ, особено на јавните пазари. Треба да се справиме и со приходите на големите мултинационални компании во технолошкиот сектор. Постојат многу алатки, но или слепо ги следиме Доналд Трамп и САД или се будиме. Се чини дека некои полека се будат, но предупредувам дека колку подоцна се разбудиме, толку поголемо ќе биде негативното влијание, во однос на меѓународното право, меѓународниот поредок, трговијата и економијата на ЕУ“, изјави таа за нашиот портал и нагласи дека „време е да се разбудиме и дека е потребна голема акција“.
Како оваа одлука на Европската Унија влијае врз остатокот од светот?
Суспендирањето на ратификацијата на договорот со САД има пошироки, глобални импликации. Кога двете најголеми трговски сили во светот ќе влезат во фаза на отворено несогласување, последиците неизбежно ќе се прелеат во глобалните синџири на снабдување.
Третите земји, од Азија до Латинска Америка, може да се соочат со трговски нарушувања, промени на цените и намалена инвестициска активност. Неизвесноста во односите ЕУ-САД влијае и на глобалните финансиски пазари, зголемувајќи ја претпазливоста на инвеститорите и намалувајќи го апетитот за ризик.
Во дипломатските кругови во Брисел често се слуша дека ваквите трговски тензии ја поттикнуваат фрагментацијата на глобалната економија и слабеењето на мултилатералните правила, што на долг рок им штети на помалите и поотворени економии.
Што значи тоа за земјите од Западен Балкан?
Институциите на ЕУ нагласуваат дека одлуката на Европскиот парламент не е насочен против трговијата, туку против политиката на притисок и закани. Сепак, јасно е дека светот повторно се приближува кон фаза каде што трговијата станува инструмент на геополитиката, а колатералната штета често ги погодува оние што седат на помалата маса.
За земјите од Западен Балкан, ова е уште еден потсетник за тоа колку нивната економска судбина е поврзана со стабилноста и силата на Европската Унија и како глобалните трговски конфликти, дури и кога не го вклучуваат директно регионот, можат да имаат многу конкретни последици за секојдневната економија.
За земјите од Западен Балкан кои не се членки на ЕУ, ефектите не се непосредни, но се многу реални.
Во директна смисла, овие земји не се дел од договорот меѓу ЕУ и САД и веќе се соочуваат со релативно помалку поволни услови за извоз на американскиот пазар, честопати со повисоки царински стапки од оние што се применуваат за стоки од ЕУ. Ова значи дека евентуалното заострување на американската трговска политика дополнително го комплицира нивниот пристап до американскиот пазар.
Економиите на Западен Балкан се силно поврзани со Европската Унија, не само преку трговијата, туку и преку инвестициите и производствените синџири. Ако европските компании, поради американските царини, го намалат производството или… извозот, ова автоматски се одразува на добавувачите од Србија, Босна и Херцеговина, Северна Македонија и други земји од регионот.
Особено чувствителни се сектори како што се автомобилската индустрија, обработката на метали и компонентите, каде што регионот е длабоко интегриран во европските вредносни синџири.
Во земјите од Западен Балкан, ефектите доаѓаат преку помала побарувачка од ЕУ и послаб прилив на инвестиции, што може да го забави економскиот раст и да ги погоди буџетите на домаќинствата. Анализите на Европската комисија и ОЕЦД покажуваат дека ваквите трговски конфликти најмногу влијаат врз обичните потрошувачи бидејќи трошоците за царини и производствени шокови се прелеваат врз буџетите на домаќинствата, а не врз преговарачите или политичките лидери, додека помалите и средните економии, како што се Србија и регионот на Западен Балкан, чувствуваат индиректни последици преку помал раст и понесигурен пазар на трудот.
Во исто време, компаниите што зависат од извозот во САД може да го забават производството или да ги замрзнат вработувањата, што се прелева на пазарот на трудот преку помал раст на платите и ограничени нови можности за работа.