Skip to content
Пред да постојат дрвјата какви што ги знаеме денес, копното изгледало како друг свет. Ниски растенија, голи површини, мочуришта и примитивни екосистеми во кои животот штотуку учел како да „оди“ по земја. Во таа слика, научниците со децении се сопнувале на едно прашање што звучи едноставно, а се покажало како тврд орев: што точно било Prototaxites – џиновскиот, столбест организам што пред повеќе од 400 милиони години се издигал до осум метри височина и доминирал во пејзажот?
Новата студија објавена во списанието Science Advances повторно ја раздвижи старата расправа и донесе заклучок што е истовремено возбудлив и непријатен за учебниците: Prototaxites најверојатно не бил ни растение, ни габа, ни алга во смисла на современите групи, туку претставувал посебна, денес целосно исчезната линија на сложен живот. Тоа практично значи дека на Земјата некогаш постоела „гранка“ на еукариотски живот што не оставила живи наследници – еволутивен експеримент што згаснал.
Клучот, според авторите, е во внатрешната градба и „хемискиот потпис“ што го оставаат фосилите. Анализата на примероци од познатото наоѓалиште Rhynie chert во Шкотска – едно од најстарите и најдобро сочувани копнени фосилни „времеплови“ – покажала комплексна мрежа од различни типови цевчести структури и згуснати јазли на разгранување, што не се вклопуваат во типичните габни модели. Уште поважно, во хемијата на примероците не бил детектиран хитин – супстанција што е карактеристична за клеточните ѕидови на габите и често се наоѓа и кај фосилизирани габни траги. Наместо тоа, истражувачите нашле сигнали што повеќе потсетуваат на соединенија слични на лигнин, познат како „градежен материјал“ кај растенијата, што дополнително ја прави приказната контрадикторна.
За да го проверат ова, тимот користел и пристапи со машинско учење за споредба на молекуларните траги од фосилите со познати профили кај денешните организми, но совпаѓање – барем во рамките на достапните бази – не било пронајдено. Во превод: Prototaxites изгледа како живот, но не и како нешто што денес можеме сигурно да го сместиме во постоечките „фиоки“.
Откритието е важно од две причини. Прво, потсетува дека раната еволуција на копното не била уредна приказна со јасни линии, туку период на разновидни и често „слепи“ еволутивни обиди. Второ, ја отвора можноста дел од најраните големи копнени организми да не припаѓале на групите што ги земаме здраво за готово. Научниците сепак нагласуваат дека ќе бидат потребни дополнителни примероци и независни анализи за дебатата конечно да се затвори, бидејќи Prototaxites со право носи репутација на фосил што им „бега“ од дефиниции веќе речиси два века.