Skip to content
Кооперативната сувереност ги опфаќа и сите што се гадат од партии, од избори како нефункционална, застарена алатка и сите оние кои се во протест од целата изборна и политичка историја на општеството.
Емилија ЦЕЛАКОСКА
Според законот, изворната човечка солидарност и желба да се помогне на групата, е упатена кон приклучување на партија. Партиите, вообичаено, се порамнети со некои уверувања (или постоечки идеологии) за начините на решавање на граѓанските проблеми. Но, гледаме дека граѓанските уверувања не се примарен критериум, ниту за глас, ниту за функција. Наместо тоа, констатираме дека предност имаат некои „сосем десетти“ немериторни и често нечесни критериуми. Затоа, во пракса, граѓанинот се судира со ѕид при потребата да помогне, а начинот на добивање помош од страна на партиите веќе не се однесува на граѓанската група. Токму заради „сосем десеттите критериуми”. Кога овие стануваат примарни и се нормализираат, солидарноста не само што се извитоперува, туку се третира како сомнителна, дури и опасна. Таа добила значење на маска во којашто не може да се поверува, додека неспособноста, грабливоста, ботовското ропство, па и штеточинството поминуваат како прифатливи „доблести“.
Јасно е дека организирање структура (партија) во таква ситуација личи на конструирање багер за да се лекува некаква чума. Но тој апсурд дури и има смисла, споредбено со бесмислата на бесконечните итерации на неспособност на една власт, исклучиво опседната со „сласт“. Навистина ли ќе се остави легитимната солидарност да биде прегазена од корисни идиоти во служба на таа „сласт“? Па тие се корисни идиоти токму затоа што се неспособни да ја извагаат сопствената корист! Имено, „сласта“ на која ѝ служат токму заради остварувањето на својот себичен граблив интерес, е таква власт, на којашто дури и да ѝ е тутнат в раце граѓанскиот легитимитет – нема поим што да прави со него. Тоа автоматски става висока цена врз себичното, грабливо однесување на корисните идиоти. А таа цена во секој случај ја плаќаат и со камата. Самиот читател може да идентификува пример од било која област, на пример, при влошување на здравјето. Дали таа сопствена корист, тогаш, е навистина поголема преку грабливата послушност? Или, пак, поголема е при порамнетост со интересот на солидарниот граѓански легитимитет?
Овој резултат мора да се согледа, затоа што со него се решава мошне штетен парадокс. Имено, се работи за идејата на „давањето“ како жртва. На солидарноста се гледа како на луксуз за некои добри времиња, кога може да се „дава“ и тоа да не се почувствува како влошување на сопствената состојба. Всушност, циничната „логика“ често оди по линијата на „моралот“ на неолибералниот капитализам: Дека неграбливите се слаби, неодговорни за себе, склони на паразитирање со социјални мерки или поединечно солидаризирање… Вообичаени фрази му се „не сум одговорен за туѓата судбина“ и „не ме рекетирајте со морална реторика за нешто такво нелогично и неодржливо како – солидарност“. „Ресурсите се ограничени“, „животот е борба – згази или ќе бидеш згазен“, „не давам шанса никому, за потоа да не ме згази“ – му се став кон животот. Сите вакви ставови потекнуваат од отфрлање на општеството како концепт, со што граѓанскиот легимитет станува категорија која не може да постои. Но, оваа „вистина“ се побива и со здравствениот пример, и со примери од образованието, а и со инфраструктурата. Последнава барем е видлива само со голи очи, без напорна апстрактност – водовод и канализација, струја, патишта… Тоа значи дека граѓанскиот легитимитет постои, а солидарноста е негов видлив израз.
Но, солидарноста сама по себе не е темелната вредност на новиот дизајн. Не е, затоа што таа лесно се изродува во своја спротивност кога е „солидарност само со нашите“. Исто така, се дозволува да се интерпретира многу растегливо, дури и во контекст на корумпирани односи. Потребата од солидарна акција, пак, е знак за постоење на ризични или неправедни ситуации, што еден граѓански легитимен систем веќе би ги држел на минимум. Неолибералниот цинизам, само за да ги оправда корисните идиоти (односно, да го инструментализира корисното идиотство), го сведува поимот за солидарност на обично милосрдие и/или елемент во игра при нулта сума. Се разбира, аурата на „реалност“ од суровоста на овие ставови, сокрива дека се нелогична заблуда. Некооперативноста која произлегува од нив се рекламира како „цврстина“ и со тој парадокс се зајакнува штетната насока – спречување на остварувањето на граѓанскиот легитимитет.
Се разбира, со таков притисок на наводен „реализам“ во општеството се раѓа и романтичен „камп“ кој се занимава со осуда на овие – „неморалните“. Романтичната солидарност ја слави жртвата и ја претвара во идентитет со пропишана супериорност: „Ние сме добрите!“ Граѓанскиот легитимитет така е повторно ограничен, слично како и во „суровата“ варијанта, затоа што моралноста станува инструмент. Тоа е нешто како „нашите заслужуваат повеќе“, со додаток од надменост – „ние ќе им попуштиме на тие другите“. Иако изгледа помеко од „суровата“ ексклудирачка варијанта, тоа е само уште една линија на ограничување на граѓанскиот легитимитет, одозгора на ексклудирачката сурова линија. Уште повеќе, грабливците и корисните идиоти ги кратат своите придонеси кон граѓанството врз основа на грешка во пресметката и логиката, но романтичарите го хранат нивниот цинизам!
Всушност, нормативниот темел на дизајнот за остварување на граѓанскиот легитимитет во новите времиња е кооперативната сувереност. Солидарноста, всушност се зема како неромантична, но и анти-цинична кооперативност во системот, како скок на доверба дека конкретниот придонес влегува како капитал, и за себе, и за целиот систем. Гратификацијата навистина може да биде моментална заради увидот дека се работи за себе. Токму заради „случајноста на случувањата“ се исплатува секој вид на придонес во кооперативниот систем. Тоа не е „давање“, туку свест дека системот зајакнува за секоја индивидуа, во секое време, а со тоа сопствената сигурност се зголемува. Системот станува поспособен да пружи услуги, а тоа натаму верижно придонесува кон уште поспособен систем. На тој начин системот е координиран природно, без особена техничка координација, освен во делот на надзор против злоупотреби и неуспешни политики од страна на спроведувачите на граѓанскиот легитимитет и, евентуално, од нелојалните страни. Последниве и денес се санкционираат според законот, како на пример неплаќачите на данок, бидејќи, буџетот токму на овој солидарен начин во законот се зема за систем кој работи за секого.
Значи, со кооперативната сувереност поединецот не се жртвува за заедницата, туку добива повеќе преку неа. Поединецот е цел, а не средство. А заедницата е машина за зголемување на сопствената моќ, наместо негација на индивидуалните капацитети. Во услови на кратки мандати и итно санкционирање на неуспешни политики и злоупотреби (Дел 1), како и висок степен на мониторирање на спроведувачите на граѓанскиот легитимитет (Дел 2), овој норматив на кооперативна сувереност е остварлив. Тој е мошне близок на демократскиот принцип дека поединечната корист е одржлива само во кооперативна заедница. Значи, не се бараат чувства или жртви, не се пропишува доблесноста, ниту, пак се робува на колективот. Напротив, колективот станува инфраструктура со која на поединецот му се зголемуваат можностите. Тоа воопшто не значи поединецот да се жртвува за колективот или дека колективниот интерес е над индивидуалниот или обратно. Нема „над“ и „под“. „Морални должности“ за кооперација нема, нема специфицирани канали за распределување, не се дефинира „доброто“ одозгора, принципот не пропишува кој заслужува. Ваков систем не бара географска локација, не е потребна суверена држава за сувереност во кооперирањето, нема симболики за припадност, суверен си во правото да не кооперираш со лоши структури. Принципот е адаптивен и не се кодифицира, не се администрира и, на крај, со добар надзор, кратки мандати и санкции на политичарите – кооперативната сувереност не може да се зароби.
Всушност, оној Volksgeist за кој зборува Хегел, „народниот дух“, поточно, народниот суверен кооперативен дух, може да живне и да се оствари ако само не дозволи усвојување на заблудените „аргументи“ на циниците (Poltergeist-и!). Се работи за динамиката меѓу атомизирањето од некооперација и добивањето „душа“- легитимитет на колективот преку кооперација. Имено, бројките на спротивставените geist-ови не се истите од изборите. Изборите, бројно се погрешна метрика за „душата“ на општеството, затоа што Volksgeist на избори оценува позитивни придвижувања во спроведувањето на граѓанскиот легитимитет, што е висок и строг критериум. Но, кооперативната сувереност ги опфаќа и сите што се гадат од партии, од избори како нефункционална, застарена алатка и сите оние кои се во протест од целата изборна и политичка историја на општеството. Poltergeist-ите, (ботови, грабливци, корисни идиоти, итн.) немаат компетенции за никаква проценка, дури ни за себе, но се бројно релевантни во застарената метрика на изборите што се одвиваат на застарен начин и преку партии. Застареноста на изборниот систем ја негува олигархиската елита и нивните партиски слуги. Ним, неспроведувањето на граѓанскиот легитимитет им користи. Но, заблудени во некооперативноста на својот мал свет, сите заедно сосе своите Poltergeist-и, сѐ плаќаат многу скапо. Кој сака во таков свет, очигледно не е „со сите“ (всушност не е суверен, ни кооперативно, ни никако).
Во преод кон новиот дизајн, структури со автентичен граѓански легитимитет може да ги документираат „сосем десеттите критериуми“ по институции. Тоа веќе и се случува. Потоа, да легитимираат санкционирање на политичарите кои добиле „сласт“ на тој начин, а уште и не испорачале ништо друго. Легитимитетот е континуиран, а не е само на избори. А на избори, гласот да е државен удел без можност за продажба. Навистина нема резон да егзистираме во кловновски циркус, каде што легитимноста на прашањето „Што добивам јас“ е само на ниво на јавна тајна, резервирано за грабливите, наместо тоа прашање да е чесно и легитимно и за најдобронамерниот граѓанин.
Понатаму, мора да има едукација по прашањето што се добива од функционално општество со функционални институции. Исто така и за тоа на кој начин немериторните привилегии се скапа и кратка добивка. Значи, наместо плашливо дремење, време е за борба за легитимноста, за понапредни правила во новото, брзо време, за корисни правила за граѓанството, за неговите институции, а и за општествата.