Skip to content
Воен рок во Србија повторно влегува во државната агенда, откако српското раководство најави враќање на задолжителното служење, со планирано траење од 75 дена и со фокус на машката популација од 19 до 27 години. По години „враќање на темата“ во јавноста, овојпат пораката е дека системот треба да стартува во 2026 година, иако точниот датум и целосната законска рамка сè уште зависат од институционалната процедура.
Од српските власти претходно беше пласирана идејата првата класа да влезе уште во 2025, со цел на пролет 2026 да излезат првите обучени регрути, што укажува дека планот се „поместувал“ во зависност од политичката и логистичката подготвеност. Во последните недели, одбранбениот ресор повторно тврди дека инфраструктурата и капацитетите се спремни, но дека клучно прашање е кога и како предлог-решението ќе помине низ Собранието.
Суштината на моделот што се најавува е краток, интензивен рок – околу два и пол месеци – кој треба да создаде базично обучена резерва и да го „освежи“ персоналниот базен на армијата. Но токму краткото траење е и главната точка на критика: дел од експертите предупредуваат дека 75 дена можат да произведат симболика, но тешко и реална борбена подготвеност, додека цената за државата може да биде непропорционална во однос на ефектот.
Паралелно, државниот буџет и финансиските проекции веќе ја „навестуваат“ одлуката. Во јавноста се појавија информации за издвојувања во рамки на трогодишен период за повторно активирање на системот, со пари за обнова на касарни, опрема и логистика – индикатор дека Белград не зборува само за политичка декларација, туку за проект што треба да се спроведе на терен.
Зошто токму сега? Европа веќе влезе во циклус на „реарминг“ и кадровска консолидација, под притисок на војната во Украина и влошената безбедносна клима. Србија ја користи оваа атмосфера за да ја оправда потребата од поголема човечка база и постојана резерва, но и за домашна политичка порака: државата повторно бара дисциплина, колективна обврска и поголема улога на армијата во јавниот наратив.
Регионалниот ефект е подеднакво важен, бидејќи Србија не се движи во вакуум. Хрватска веќе усвои враќање на задолжителна основна воена обука (осум недели) со старт во 2026, со аргумент дека младите треба да стекнат вештини „за кризни ситуации“ и дека државата мора да ја зголеми отпорноста. Тоа ја храни перцепцијата за нова трка во капацитети на Балканот – не нужно трка во војна, туку трка во системи што создаваат резерва и подготвеност.
За Македонија, која има професионална армија и е членка на НАТО, директна промена на моделот не е на маса, но индиректните последици се реални: политички притисок за повисоки одбранбени трошоци, јавни дебати за „подготвеност“ и резерва, и раст на безбедносната реторика во изборни циклуси. Во таков амбиент, секоја одлука во соседството лесно се претвора во аргумент дома – или за модернизација, или за политичко поентирање.
Клучното прашање, затоа, не е само дали Србија формално ќе го врати воениот рок, туку каков систем ќе создаде: колку регрути годишно реално може да прими, дали ќе има квалитетна обука со краток рок, како ќе се третираат приговорите на совест и дали мерката ќе биде инструмент за одбрана или алатка за внатрешна мобилизација. 2026 изгледа како година кога тие дилеми ќе се преточат во практика – и ќе се види дали „враќањето на рокот“ е пресврт или само уште еден силен сигнал во време на регионална несигурност.