Skip to content
Државен јавен обвинител годинава треба да избере Собранието во Скопје, откако процедурата веќе е започната и за позицијата се пријавени пет кандидати, а изборот се отвора во атмосфера на политички притисоци, јавни сомнежи и прашањето колку функцијата може да остане независна и принципиелна кога се менуваат власти и приоритети.
Во „досие“ што го објави Мета, а е подготвено во соработка со Порталб, се потсетува дека оваа институција, како клучна во гонењето високопрофилен криминал, историски најчесто добивала прв човек по предлог на извршната власт, додека заминувањата од функцијата често биле проследени со критики за пристрасност, селективност или недоволна иницијативност.
Текстот ги реди мандатите како огледало на политичките циклуси. Марко Бундалевски ја водел институцијата од 1988/89 до 1996 година и се посочува како прв републички јавен обвинител во независна држава. Потоа Стеван Павелски (1996–1999) бил предложен од тогашниот премиер Бранко Црвенковски, а периодот се опишува како време на силна политичка доминација и контроверзни кадровски потези во правосудството.
Ставре Џиков (1999–2002) ја водел институцијата во турбулентните години што го опфаќаат и конфликтот од 2001 година, кога, според написот, биле покренати истраги и обвиненија за воени злосторства и започнала соработка со Хашкиот трибунал. Неговиот мандат завршил по промената на власта во 2002 година, а јавната полемика тогаш се движела меѓу обвинувања за нестручност и обвинувања дека штител политички интереси.
Александар Прчевски бил избран во 2003 година и останал запаметен по реченицата дека е „последната будала“ што прифатила да биде државен јавен обвинител, што и денес се цитира како опис на тежината на функцијата меѓу јавните очекувања и политичките влијанија. По него, Љупчо Шврговски (2007–2013) во изјава по заминувањето ја опишал логиката на смените како „нормално“ барање на секоја нова власт да има обвинител во кој има доверба, а во истиот период, се наведува, дел од високопрофилните предмети паѓале на Апелација без тој да го оценува тоа како неуспех.
Марко Зврлевски бил изгласан во 2013 година, а во текстот се потенцира дека бил под силни критики за недоволно постапување во повеќе афери и за нереагирање во одредени чувствителни политички моменти, како и за контроверзии околу одредени истраги. По изборите во 2017 година, Љубомир Јовески застанал на чело на обвинителството до крајот на 2023 година, период што го одбележале и аферата „Рекет“ и јавни судири во обвинителската фела.
По пензионирањето на Јовески, за наследник e избран Љупчо Коцевски, чиј мандат, според написот, бил предмет на жестоки критики од тогашната опозиција, а по промената на власта започнува постапка за негово разрешување. Во текстот се наведува дека постапката е стопирана по трагедијата во Кочани, а Коцевски поднесе оставка непосредно пред гласањето за неговото разрешување во Собранието.
Во оваа рамка, Мета наведува дека Македонија треба да го добие деветтиот републички јавен обвинител во независна држава, односно деветнаесеттиот од Втората светска војна, со веќе започната процедура и пет кандидати, што повторно ја става на тест институционалната зрелост: дали изборот ќе биде воден од професионални критериуми и доверба во интегритетот, или ќе се повтори моделот во кој политиката ја диктира линијата на правдата.
Извори: Мета, Порталб