Skip to content
Српската политичка сцена се соочува со потенцијална уставна трансформација која би овозможила Александар Вучиќ да се врати на премиерската функција. Предлогот за избор на претседател во Собранието има за цел да го заштити владејачкото мнозинство од изборен ризик поради падот на рејтингот на Српската напредна странка, толкуваат аналитичарите во Србија.
Амбицијата на Александар Вучиќ да се врати на позицијата претседател на Влада на Република Србија сигнализира значајна промена во дистрибуцијата на моќта. Бидејќи Српска напредна странка (СНС) не успеа да профилира наследник со доволен капацитет за победа на директни избори, како што се Томислав Николиќ, Ана Брнабиќ или Милош Вучевиќ, партијата бара алтернативни правни патишта.
Овој потег, актуелизиран на 4 февруари 2026 година, сугерира дека претседателската функција би можела да стане церемонијална. Со префрлање на извршната моќ кај премиерот, Вучиќ би го избегнал уставното ограничување на мандатите и ризикот од пораз на непосредни избори во услови на опаѓачка популарност на неговата партија.
Предлогот на Војислав Шешељ, лидер на Српската радикална странка (СРС), за промена на начинот на избор на претседател, функционира како стратешки „пробен балон“. Шешељ јавно заговара избор во парламентот, тврдејќи дека тоа е подемократски модел кој овозможува полесна смена на функционерот.
Сепак, опозицискиот блок, претставен преку Борко Стефановиќ од Странката на слободата и правдата (ССП), ја препознава оваа иницијатива како координиран маневар. Оваа политичка симбиоза меѓу СНС и СРС овозможува контроверзните уставни измени првично да бидат тестирани во јавноста преку коалициските партнери, пред да бидат формализирани во Народното собрание во Белград.
За реализација на ваква фундаментална промена во Србија, неопходно е двотретинско мнозинство во Народното собрание, кое владејачката коалиција веќе го поседува. Според важечкиот Устав на Србија, процедурата за измена може да се покрене на неколку начини:
- Иницијатива од Претседателот на државата
- Предлог од Владата на Република Србија
- Барање од најмалку 84 пратеници
- Граѓанска иницијатива со 150.000 гласачи
По последната измена во јануари 2022 година, која се однесуваше на судството, новата интервенција би значела премин кон чист парламентарен систем. Ова би овозможило СНС да ја задржи контролата врз државниот врв без директно соочување со волјата на граѓаните на гласачките места.
Аналитирачите во Србија велат дека ввентуалната уставна трансформација во Србија може да предизвика загриженост кај меѓународните партнери и во рамките на Европската Унија. Додека регионот на Западниот Балкан се стреми кон зајакнување на институционалната независност, ваквите маневри на Александар Вучиќ може да се доживеат како чекор наназад.
Доколку планот се реализира до крајот на 2026 година, тоа ќе создаде нов политички амбиент каде што извршната власт е речиси недопирлива. Ваквата поларизација во општеството може да го забави патот кон Европската Унија и да ја зголеми внатрешната нестабилност, додека власта се обидува да го зачува својот монопол преку правен инженеринг.