Skip to content
По повеќегодишни одложувања и „подготвителна фаза“ што трае со години, Унгарија официјално ја отвори градежната етапа на проектот „Пакш 2“ – со почеток на работите поврзани со петтиот реактор на локацијата кај Пакш. Унгарските власти најавуваат дека проектот влегува во фаза во која „првиот бетон“ и клучните градежни операции стануваат реалност, откако регулаторните дозволи ја расчистија патеката за старт на работите во првата половина на 2026 година.
„Пакш 2“ предвидува изградба на два нови блока, секој со капацитет од 1.200 мегавати, по принцип „клуч на рака“, а изведувач е Росатом. Проектот се надоврзува на постојната нуклеарка „Пакш“ со четири блока (вкупно околу 2.000 MW) која со децении е столб на унгарската електроенергетика, додека проценките на Европската комисија од претходните постапки нотираа дека централата има значаен удел во домашната потрошувачка – и токму затоа проширувањето се третира како стратешки проект со долгорочни импликации.
Клучната контроверзија е што проектот напредува во услови на политички и правни судири во рамки на Европската унија. Во септември 2025, Судот на правдата на Европската унија ја поништи одлуката со која беше одобрена државната помош за проектот, оценувајќи дека не е доволно образложено дали директното доделување на договорот е усогласено со правилата за јавни набавки. Унгарската страна, пак, тврдеше дека пресудата не значи автоматска блокада на градбата и дека ќе соработува со Комисијата за следните чекори.
Паралелно, Вашингтон практично ја „одврза“ финансиската логистика на проектот преку лиценца издадена од OFAC во ноември 2025, со која се дозволуваат конкретни трансакции поврзани со „Пакш 2“ и одредени руски финансиски субјекти – исклучок во рамки на поширокиот санкциски режим кон Русија. Во унгарските официјални соопштенија ова се претставува како доказ дека проектот, како „цивилна нуклеарна енергија“, не е таргетиран како приоритетна санкциска цел, што индиректно ја зајакнува тезата дека и во Брисел нуклеарниот сегмент останува „сива зона“ во санкциските политики.
Но цената на тој „простор“ е стратешка зависност: анализи од OSW нотираат дека ваквите проекти создаваат долготрајни технолошки, сервисни и финансиски врски со руската индустрија, токму во период кога Европа декларативно се обидува да ја намали енергетската изложеност кон Москва. Во таа смисла, „Пакш 2“ не е само инфраструктурна инвестиција, туку и политичка математика – меѓу енергетска сигурност, правни ризици во ЕУ и геополитичка тежина на партнерството со Русија.