Партијата ја прати Јаневска да гаси политички пожари

Наместо прес-конференција со јасна агенда за образованието, јавноста доби настап што повеќе личеше на „кризен брифинг“ за теми што ѝ се лепат на Владата од сите страни. Министерката за образование и наука Весна Јаневска вчера одговараше на две сосема различни фронтови – едниот чувствителен и етички тежок (извоз на човечки мозочни ткива во САД), другиот социјално експлозивен (протести околу возачки дозволи, неписменост и одземени возила). Се создаде впечаток дека наместо да ја држи јавната дебата на теренот на наставните програми, квалитетот и реформите, таа беше повикана да „затвори“ политички отворања што се шират во повеќе правци.

Во првиот случај, министерката се појави како фигура што треба да „смири“ сомнежи за истражувачки проект од минатото, поврзан со испраќање биолошки материјал во САД. Таа порача дека не гледа потреба ресорот да се вклучува, освен ако не биде формално побарано, и дека – како поранешен член на етички тела на Медицинскиот факултет – не гледа основ за сомнежи за пропусти. Во исто време, Министерството за здравство, предводено од Азир Алиу, веќе формира работна група и најави проверки, а во јавноста се отвори и прашањето за документација, согласности и протоколи – класичен пакет на дилеми што не се решава со една прес-изјава, туку со транспарентна постапка и институционален запис.

Токму тука излегува клучната нелогичност: кога станува збор за теми што бараат истрага, архиви и прецизна институционална трага, јавноста добива „политичка интерпретација“ наместо јасни одговори со документи и надлежности. Фактот дека Универзитет Колумбија се споменува како партнер во истражувања, дека проектите се стари две-три децении и дека дел од роковите за чување документација законски истекуваат, само ја засилува потребата за детално расчистување – а не за прес-конференциски „завршни реченици“.

Вториот дел од настапот ѝ беше поблиску до ресорот, но повторно – не како стратешка образовна политика, туку како одговор на криза што доаѓа од улица. По протестите во кои дел од граѓаните бараа олеснувања за полагање возачки испит поради неписменост и сиромаштија, Јаневска порача дека за возачка дозвола е доволно основно образование и дека државата нуди бесплатни можности за дообразување преку системот за образование на возрасни. Таа ја нагласи и улогата на ромските медијатори што треба да спречат деца да отпаднат од училиште – што индиректно признава дека проблемот не е „возачката“, туку генерациското пролизгување низ системот, кое потоа експлодира како социјален конфликт кога институциите ќе почнат да применуваат строги казни.

Во ваков расплет, министерката испадна гласник на две пораки што на терен не одат лесно заедно: од една страна „нема отстапки од правилата“, од друга „има механизми за помош“. Но ако тие механизми не се видливи, брзи и реално достапни за луѓето што најмногу испаѓаат од системот, тогаш политичката штета се „гаси“ со прес-конференции, а системскиот проблем останува да зрее до следниот протест.

И токму затоа вчерашната прес-конференција изгледаше чудно: не затоа што темите не се важни, туку затоа што открија како образованието се користи како противпожарен апарат за туѓи пожари. Кога министер за образование мора да објаснува биоматеријали и да посредува во сообраќајни тензии, тоа е сигнал дека Владата ги меша ресорите за да го „собере“ дневниот притисок. А јавноста, на крај, останува со истото прашање: кога ќе дојде редот образованието да биде тема поради реформи – а не поради кризи?