Skip to content
Истрагите во Србија и Босна и Херцеговина за наводни руски паравоени борбено-тактички кампови повторно ја отворија темата што Балканот значи во мапата на европските „сиви зони“: заднина за тренинг и логистика во операции што се водат далеку од овдешните граници, но се потпираат врз локални слабости, политички врски и институционални празнини.
Поводот е случај што Молдавија го туркаше во јавноста во два наврати – пред претседателските избори и референдумот во 2024 година и повторно во септември 2025 година, пред парламентарните избори. Молдавските власти тврдеа дека обуки за предизвикување немири биле организирани на територија на земји од Западен Балкан и дека зад мрежата стојат структури поврзани со Русија. Москва ги негираше обвинувањата и вмешувањето во изборниот процес, додека Кишињев зборуваше за хибридна војна – комбинација од дезинформации, нелегално финансирање и „теренска“ подготовка за хаос.
Во Србија, според истрагата што се води, клучна локација бил угостителско-туристичкиот комплекс Сунчана Река, крај реката Дрина, во западниот дел на земјата. Кампот бил откриен во септември 2025 година, а Министерството за внатрешни работи на Србија тогаш соопшти дека постои сомневање оти обуките имале цел „давање физички отпор“ на молдавската полиција доколку дојде до немири на денот на изборите. Во таа рамка се спомнува периодот од 16 јули до 12 септември и бројка од 150 до 170 лица, претежно државјани на Молдавија и Романија, кои минувале низ борбено-тактички тренинзи.
Случајот во Србија формално е сè уште во истражна фаза. Вишото јавно обвинителство во Шабац наведува дека се испрашуваат сведоци и се чекаат вештачења, а Вишиот суд во Шабац потврдува дека притворските мерки се релаксираат: еден осомничен е на кауција, друг е пуштен по сослушувања. Најекспонирани во јавноста се имињата на Лазар Поповиќ и Саво Стевановиќ, против кои се води постапка за кривично дело организирање учество во војна или вооружен конфликт, со предвидена казна затвор од две до десет години.
Тука приказната почнува да добива политичка тежина. Поповиќ се поврзува со поранешни и сегашни владини кругови, како советник на Ненад Поповиќ, а во јавниот простор се провлекува и прашањето колку вакви операции можат да се одвиваат без барем „молк“ од влијателни центри. Во тој контекст, српскиот претседател Александар Вучиќ изјави дека во кампот имало и тројца руски државјани – формулација што истовремено признава присуство и ја префрла одговорноста кон „поединци“, а не кон систем.
Во Босна и Херцеговина, институциите отворија посебен предмет за обуки што, според молдавските наводи и дел од судски документи, се одвивале во текот на 2024 година. Обвинителството на Босна и Херцеговина соопшти дека добило документација од Молдавија и дека таа се преведува за детална анализа, по што ќе се одлучува за понатамошни чекори. Недостатокот на јавни детали – каде точно, кој ги организирал логистиката и кој плаќал – го храни впечатокот на истрага што се движи бавно, во средина каде секоја безбедносна тема лесно се претвора во меѓуетничка и геополитичка расправија.
Најконкретниот „тврд“ материјал во овој мозаик доаѓа од пресуда на суд во Кишињев, со која на 6 февруари 2026 година беа осудени три лица за учество во организирана криминална група што подготвувала насилни масовни немири во Молдавија во 2024 година, вклучително и обука и логистика надвор од земјата. Судот опишува обуки што првенствено се одвивале на територија на Босна и Херцеговина, на изолирани локации, при што Србија се појавува и како транзитна и логистичка точка. Во судските наоди се спомнува импровизиран камп во пошумена област, како и конкретен топоним – Гламочани, во близина на Бања Лука.
Сведоштвата опишани во пресудата се вознемирувачки токму затоа што се „практични“: ракување со FPV дронови, поврзување со командни центри, воздушно извидување како дел од ударни групи, па и симулации на фрлање експлозивни направи со употреба на дронови. Паралелно со техничката компонента, се наведуваат тактики за предизвикување паника и хаос, пробивање полициски кордони, саботажно-субверзивни активности, психолошка обука и самостојна подготовка на запаливи и експлозивни направи. Во истите материјали се спомнува и дека инструкторите комуницирале на руски јазик, а дел од учесниците биле изложени на психолошки притисок и физичко насилство, додека на други им биле нудени пари за учество во протести и немири.
Овој судски наратив ја става под лупа не само безбедносната слабост, туку и регионалната „погодност“: рурални локации, приватни имоти без јавни обележја, прекугранични рути што ретко се третираат како безбедносен ризик, и институции што се движат во рамка на тесни кривични квалификации. Дури и кога се говори за сценарија на масовни немири, предметите се распарчуваат по линии на надлежност – кој е платил, кој превезувал, кој дал простор, кој ги покривал трагите – и често завршуваат како меѓудржавна преписка, а не како агресивно гонење.
Во таква средина, политичките ставови стануваат дел од „одбранбениот механизам“. Во Република Српска, на пример, дел од врвот – вклучително и Милорад Додик – јавно негираше дека кампови постоеле, што ја претвора темата во уште една линија на поделба меѓу „наша вистина“ и „нивни конструкции“. Истовремено, европските институции одамна предупредуваат дека руското влијание на Балканот не е само медиумски или симболички проблем, туку безбедносна и разузнавачка инфраструктура со реални последици – особено кога се преклопува со локални политички интереси и со институционална ерозија.
Затоа оваа приказна е поголема од едно етно-село, една шума и еден судски предмет. Ако една мрежа може да ги користи локалните географии и политички сенки за да подготвува немири во трета земја, тогаш прашањето не е само „дали имало камп“, туку и колку лесно Балканот се претвора во сервисна зона за туѓи конфликти – и колку институционалната неефикасност му ја олеснува работата на секој што бара терен без јасна одговорност.