Skip to content
Европа не страда од „недостиг на идеи“, туку од вишок правила, раздробени системи и премногу национални бариери што го прават капиталот поскап, поспор и потешко достапен. Тоа е пораката што Европската комисија ја пласираше преку својата претседателка во обраќање пред Европскиот парламент во Стразбур: на Европската унија ѝ треба еден голем, длабок и ликвиден пазар на капитал, наместо мозаик од 27 различни финансиски системи и стотици различни трговски платформи.
Во сржта на аргументот е споредбата со САД: таму постои еден капитален пазар и еден доминантен финансиски систем, додека во ЕУ капиталот е распарчен по национални правила, супервизори и процедури. Според оценката што ја пренесува пораката од Стразбур, Европа има повеќе од 300 „места за тргување“, што ја прави фрагментацијата не само реалност, туку и кочница за раст.
Политичкиот контекст е уште појасен: по неколку години во кои „конкурентност“ беше општ збор без конкретен механизам, Комисијата сега ја пакува реформата на пазарите на капитал во поширока рамка – „унија за штедење и инвестиции“. Идејата е парите што европските граѓани и компании ги чуваат како штедни влогови да почнат полесно да се претвораат во инвестиции: за иновации, индустриска модернизација, енергетска транзиција и одбрана. Тоа е и причината зошто пораката е итна: „капитал им треба токму сега“.
Најконтроверзниот дел не е дијагнозата, туку методот. Хармонизацијата на финансиските правила во ЕУ се покажува како тврд орев со години, затоа што секоја земја се држи до сопствените регулаторни „кључеви“ – од надзор и даночни правила, до локални интереси на банки, берзи и брокерски системи. Токму затоа, пораката од Комисијата носи и политичка закана: ако не се согласат сите 27, ќе се оди напред и со помал круг земји што се подготвени да ги скратат националните правила и да влезат во подлабока интеграција.
Рокот што се споменува е амбициозен: „да го завршиме ова годинава“, со повик бариерите што ја држат Европа под потенцијал да се урнат „на еден или на друг начин“. Формулацијата е симптоматична за моментот во кој ЕУ се обидува да премине од декларации кон мерливи резултати: ако капиталот остане затворен во национални „џебови“, Европа ќе продолжи да губи трка со поголеми и поагресивни економски блокови.
Во позадина е и поширок пакет на конкурентност што Комисијата го турка во 2026 година: поедноставување на регулативите, продлабочување на единствениот пазар и ограничување на административниот товар за бизнисите. Според извештаи од деновиве, Комисијата најавува и „патоказ“ за единствениот пазар со временска рамка до 2028, што треба да се појави на агендата на европските лидери веќе на пролетните самити.
За македонската публика, оваа дебата е важна иако земјата не е членка на ЕУ: секое „збиено“ европско финансиско поле ја менува геометријата на инвестициите во регионот. Ако ЕУ успее да создаде поприроден канал меѓу штедење и инвестиции, логично е да се зголеми конкуренцијата за капитал, да се стандардизираат очекувањата за транспарентност и корпоративно управување, и да се засили притисокот врз периферните пазари да се усогласуваат со европските правила – но и да се отвори простор за компании што можат да играат по тие правила.