Ќе „попуши“ ли некој од 100-те тона марихуана?

Изминативе денови македонската јавност е сведок на најголемата полицијска акција поврзана со канабис во историјата на земјата. Министерството за внатрешни работи соопшти дека досега се запленети над 40 тони марихуана, биомаса и масло од канабис во претреси на повеќе правни субјекти, главно во Скопје и во источниот регион.

Премиерот Христијан Мицкоски изјави дека не би се изненадил ако вкупната заплена достигне и до 100 тони како резултат на продолжените проверки на сите компании со лиценци за одгледување и преработка на канабис за медицински потреби.

Проблемот: Нема приведени во Македонија

Впечатливо е тоа што, и покрај толкава количина запленета дрога, сѐ уште нема официјално соопштено ниту едно приведување или осомничени лица во Северна Македонија поврзани со големите количини. Јавноста го чувствува овој факт како недоследност — бидејќи вообичаено такви заплени се следени со конкретни обвиненија и уапсени лица.

Во Србија, случајот од околу пет тони марихуана пронајдена во селото Конјух кај Крушевац резултира со приведени тројца осомничени и еден се бара, а дрогата беше запленета во рамки на истрага за организиран криминал.

Наспроти ова, македонските истражни органи ја продолжуваат истрагата и соработуваат со српските служби за да ја утврдат евентуалната поврзаност помеѓу двата случаи, но за сега нема информации за конкретни судски чекори или обвиненија.

Зошто е можно толку голема заплена без апсења?

Оваа ситуација, од правно-криминалистички аспект, изгледа необично, иако за неа може да има неколку фактори.

Да, познато е дека понекогаш „големи“ операции се водат „без бучава“ за да не се компромитираат докази или да се разоткријат истражни методи, па апсењата следат подоцна. Но, во овој случај имаше секојдневно многу „бучава“ односно манифестирање и парада на решителност на полицијата.

Ако, пак, станува збор за комплексна мрежа и ако запленетата „дрога“та” е дел од широка мрежа на легални и нелегални фирми, поврзаноста на сопствениците, посредниците и извршителите може да биде компромитирана токму од една таква „бучава“ поради која е можни да бидат затскриени финансиските и комуникациски траги.

Дополнително, самиот факт што станува збор за компаниите со легални лиценци за медицински канабис ја комплицира правната рамка и ако да се разликува легална од илегална дејност и какви кривични квалификации да се применат, кога досега се чини дека се собира онака, ѓутуре. Па после ќе видиме.

Сепак, високите количества на дрога обично подразбираат организирани криминални структури, и тоа обично оди рака под рака со апсења, а во овој случај, ваква широка акција без длабочина, односно без осомничени, станува предмет на шпекулации.

Некој ќе мора да „попуши“ толку многу марихуана.

Може ли некој од „сопствениците“ да избега?

Хипотетично — да, ако не постојат ефективни мерки за обезбедување на документацијата, места и лица додека трае истражната постапка. Големи количини дрога, дистрибуирани низ повеќе локации, бараат брза и координирана акција на полиција, обвинителство и суд. Задржувањето на лицата со директна поврзаност со компаниите и контролата на нивните движења е клучна во секоја сериозна истрага. Ако тоа не се случи навреме – постои ризик од бегство или уништување на докази.

Политичка атмосфера: Обвинувања и ПР

Овој случај веднаш се претвори во уште една пресметка во политичката аренa. Владата на Мицкоски, како и секогаш, ја обвинува претходната власт (СДСМ и ДУИ) дека создаде „картелски услови“ за злоупотреба на лиценци и правилници кои ја олеснија нелегалната дејност.

Од друга страна, опозицијата и поголем дел од јавноста, логично, прашуваат зошто до сега нема конкретни обвиненија и уапсени во Македонија, особено ако постојат докази или индиции за нелегално однесување.

Овој тон придонесува за впечаток дека акцијата може да се користи како широка кампања за политички поени наместо фокус кон правната и криминалистичка вистина.

Дали ова ќе заврши како ПР-балон?

Сè додека нема јасни обвиненија, приведени лица и судски случаи и додека јавноста не добие транспарентни информации за тоа како огромни количини дрога се одгледувале, складирани и потенцијално пренесени, постои ризик дека овој случај ќе остане политички спектакл, а не сериозна полициско-правна акција.

Без конкретни правни исходи, големите бројки (40, па потенцијално 100 тони) ќе продолжат да изгледаат како чуден феномен без одговорност, што ги подгрева сомнежите на јавноста дека случајот е повеќе политички инструмент отколку криминален пресврт.

Ако имаше поврзани приведувања и обвиненија за големи криминални зделки и истражни траги и докази, тоа би бил знак дека системот функционира. Но засега, тоа недостасува, што остава впечаток на недовршена операција или нарачан спин за политички маркетинг.