Skip to content
Климатски пресврти сè почесто се споменуваат како следниот голем ризик за планетата, откако меѓународен тим научници, предводен од екологот Вилијам Рипл од Државниот универзитет во Орегон, на 11 февруари 2026 година објави анализа во која предупредува дека забрзаното глобално затоплување ја зголемува веројатноста за верижна реакција меѓу клучни елементи на Земјиниот систем, која би можела да ја турне климата на „Hothouse Earth“ патека и да ја направи кризата тешко обратлива на човечки временски скали.
Во анализата, авторите објаснуваат дека не станува збор за еден изолиран настан, туку за можност повеќе „пресвртни елементи“ да преминат критични прагови и да почнат да делуваат како домино. Тие посочуваат 16 крупни потсистеми чие однесување може нагло да се смени кога ќе се надминат одредени температурни граници, а потоа промените да се хранат самите себеси преку повратни јамки.
Меѓу елементите што ги наведуваат се ледените плочи на Гренланд и Антарктикот, планинските глечери, морскиот мраз, бореалните шуми и вечниот мраз, Амазонската прашума и Атлантската меридионална циркулација, позната како АМОК, која има значајно влијание врз глобалните временски и климатски обрасци. Според авторите, кај дел од овие системи веќе се забележуваат знаци на нестабилност, а кај други се насетува приближување кон критични точки.
Како индикатор за темпото на промените, научниците наведуваат дека глобалното затоплување надминало 1,5 степени Целзиусови во период од 12 последователни месеци, што, иако формално се оценува преку подолги просеци, може да сугерира дека долгорочната просечна вредност се движи блиску до тој праг. Во ист контекст, тие посочуваат дека концентрацијата на јаглерод-диоксид во атмосферата е над 420 делови на милион, околу 50 проценти повисока од прединдустриското ниво, и дека сегашните вредности се меѓу највисоките во геолошки долг период.
Во објаснувањето на можната верига, авторите наведуваат дека топењето на мразот и снегот ја намалува способноста на Земјата да ја одбива сончевата енергија, со што дополнително се засилува затоплувањето. Тие додаваат дека свежата вода од топењето може да влијае врз АМОК, а промените во океанските струи можат да се одразат врз дождовните појаси и сушите во тропските региони. Како пример за меѓусебна поврзаност, во анализата се посочува сценарио во кое слабеењето на АМОК би го зголемило ризикот делови од Амазон да преминат од прашума во посува форма на екосистем, што би значело дополнително ослободување јаглерод и ново засилување на затоплувањето.
Научниците нагласуваат дека неизвесноста околу точните прагови не е причина за одлагање, туку за поинакво управување со ризикот. Во трудот се истакнува потребата од подобро следење на потенцијалните пресвртни точки, посистематско планирање на отпорноста и политики што ја вградуваат климатската безбедност во енергетиката, инфраструктурата и заштитата на екосистемите што складираат јаглерод, при што се наведува и дека мерките за намалување на емисиите остануваат клучни за ограничување на ризиците.