Skip to content
Првиот самит на „Одборот за мир“ на Доналд Трамп е закажан за 19 февруари во Вашингтон, во просториите на Американскиот институт за мир, но уште пред да почне, телото добива удар таму каде што најмногу се продава – во симболиката. Рускиот претседател Владимир Путин и белорускиот лидер Александар Лукашенко нема да се појават на првата лидерска средба, иако нивните држави се меѓу најконтроверзните имиња поврзани со иницијативата.
Од Кремљ пораката е кратка и ладна: „Никој од Кремљ не планира ништо“, кажал портпаролот Дмитриј Песков, додавајќи дека руското Министерство за надворешни работи сè уште ја разгледува темата и форматот на „Одборот“. Тоа е дипломатски превод за „не брзајте да нè запишете“, во момент кога Вашингтон сака да ја прикаже иницијативата како нова глобална платформа за „мир“.
Белорускиот случај е уште поилустративен. Минск потврди дека Лукашенко добил покана, но дека дошла доцна и се судрила со веќе планирани обврски. Наместо него, во Вашингтон ќе оди министерот за надворешни работи Максим Риженков. Во официјалното образложение се споменуваат и европските санкции и ограничувањата за воздушен простор, кои го прават патувањето „логистички скапо и долго“. Вака, Белорусија формално не „бега“ од масата, но практично ја симнува тежината од највисоко ниво и ја префрла во техничка дипломатија.
Зошто ова е важно? Затоа што „Одборот за мир“ се продава како лидерска структура. Токму лидерската фотографија – шефови на држави, потписи, „историски“ кадри – е валутата со која ваквите иницијативи се легитимираат пред јавноста. Кога Москва и Минск велат „ќе видиме“ и „ќе пратиме министер“, тоа не е само отсуство од состанок. Тоа е сигнал дека и оние што се користат како доказ за „ширина“ на иницијативата, не сакаат да се врзат со лицето на проектот уште на старт.
Според информациите објавени во меѓународни извештаи, собирот на 19 февруари треба да има и втор, многу конкретен карактер: да служи како донаторска/фандрејзинг конференција за реконструкција на Газа. И тука се открива реалниот мотив за брзината. Кога една нова платформа уште нема јасна институционална рамка, најлесниот начин да се „втемели“ е преку пари – фондови, ветувања, проекти, договори.
Но „Одборот“ не стартува од нула – стартува од спорна конструкција. Во извештаите се наведува дека телото првично било замислено да помогне во цементирање на прекинот на огнот во Газа и надзор над привременото управување, а потоа е проширено со амбиција да „решава глобални конфликти“. Критичарите токму тука ја гледаат опасноста: паралелна архитектура што може да ја поткопа улогата на Обединетите нации, со централна фигура и силни извршни овластувања концентрирани кај претседавачот.
Зборот „колонијално“ не е случајно влезен во меѓународниот речник околу оваа идеја. Дел од експертите за човекови права предупредуваат дека надзор над „туѓа територија“ без вклучување на палестинска страна личи на модел на управување однадвор, со легитимитет извлечен од сила, не од претставеност. А првата лидерска средба, според најавите, треба токму за тоа да разговара – за реконструкција и стабилизација – додека политичката репрезентација на Палестинците останува надвор од рамката.
Во ваква поставеност, отсуството на Путин и Лукашенко добива уште една димензија. За Москва, појавување на самит што се врзува за „фондови за Газа“ и нова платформа со американски печат носи ризик од политичка инструментализација: да бидат искористени како „доказ“ дека Русија се приклучува на проект што Западот го гледа со сомнеж. За Лукашенко, лично патување во САД е медиумски спектакл што може да отвори нови фронтови – од санкциски режими, до притисоци и условувања – и затоа избира да оди преку министер, со помал политички ризик и поголема маневарска зона.
Паралелно, „Одборот“ го јаде и другиот проблем: недостиг на западен консензус. Полска и Италија јавно соопштија дека нема да се приклучат – Варшава зборува за „национални сомнежи“ околу форматот, Рим се повикува на уставни ограничувања и принцип на еднаквост меѓу државите што, според нив, не е гарантиран во сегашната структура. Дури и кога оставаат простор за „анализа“ и можни идни промени, пораката е дека иницијативата не изгледа како мултилатерализам, туку како проект со центар на моќ што бара политичка лојалност.
Истовремено, Израел најави пристапување кон „Одборот“, а унгарскиот премиер Виктор Орбан потврди дека ќе оди на состанокот. Тоа ја црта линијата на новата коалиција што Трамп очигледно сака да ја прикаже: дел блискоисточни сојузници плус неколку европски политички партнери, без големите западни престолнини што традиционално ги носат „меѓународните формати“.
Сето ова ја прави првата средба на 19 февруари да личи помалку на „совет за мир“, а повеќе на тест за тоа колку држави се подготвени да платат политичка цена за влез во структура со нејасни правила, големи финансиски очекувања и силна персонализација. И токму затоа, отсуството на Путин и Лукашенко не е маргинална вест, туку мерна единица: ако дури и „поканетите контроверзни“ не сакаат да бидат таму лично, што точно се гради во Вашингтон – мир, или нова геополитичка сцена каде што легитимитетот се купува со присуство?