Кавафис во Скопје: грчки јазик, поезија и мостови меѓу идентитети

Во Јавна соба синоќа, 12 февруари 2026, поезијата на Константинос Кавафис стана повод за разговор што ја надминува книжевноста. По повод Меѓународниот ден на грчкиот јазик и по повторното објавување на „Избор од поезијата“ на поетот, Амбасадата на Грција организираше вечер што ги спои панел-дискусијата, читањето стихови и музиката – како обид да се покаже дека јазикот не е само средство, туку простор каде што се чуваат историјата, припадноста и сеќавањето.

Во панелот за наследството на Кавафис и неговата „континуирана релевантност“ учествуваа Кристијан Велјанов, Милтијадис Фиоренцис и Бојан Саздов, а разговорот го модерираше Борче Николовски. Публиката доби различни перспективи за тоа зошто Кавафис останува „препознатлив глас“: како поет што пишува со локална емоција и дијалект, но истовремено постојано преговара со времето – размислувајќи и за минатото и за иднината, како да се работи за исто прашање.

Саздов нагласи дека Кавафис е важен и за македонскиот културен простор токму низ празнините што долго постоеле: до 1991 година немало превод што ја прави поезијата пошироко достапна на македонски, па неговата „вековна важност“ се доживувала повеќе како далечна референца отколку како жив текст што може да се чита и толкува. Во тој контекст, темата за идентитетите и мостовите меѓу балканските народи не се појави како пригодна дипломатска формула, туку како практично прашање: што значи да се преведе поет чија сила лежи во нијансата, во локалниот јазичен слој и во чувството на припадност.

Во дискусијата се отвори и еден посебно интересен слој: дијалектот како наративна техника, а не како фолклор. Присутните посочија дека кај Кавафис, локалното не е затворено во географија, туку се претвора во универзален клуч за читање на историјата. Затоа неговите текстови на дел читатели им изгледаат „збунувачки“ – не затоа што се неразбирливи, туку затоа што ја одбиваат едноставната интерпретација и инсистираат на повеќе временски планови одеднаш. Во таква поетика, јазикот не само што раскажува, туку создава транзиција меѓу простори и векови.

Кристијан Велјанов постави акцент и на балканскиот контекст на јазичната мешавина и историските слоеви: како одредени јазични и културни модели, во време на Отоманската империја, циркулирале и на овој простор, вклучително и во Битола. Таа нишка ја постави вечерта на повисоко рамниште: Кавафис не беше третиран само како „светски поет“ што треба да се почитува, туку како автор што им припаѓа „на сите генерации и сите векови“, токму затоа што во неговата поезија локалното и универзалното не се спротивставени, туку еднакво неопходни.

Музичкиот дел ја заокружи идејата дека стиховите се жив материјал. Избрани песни од Кавафис, поставени на музика, ги изведе Николаос Караѓијаурис, што настанот го помести од академска дискусија кон емотивно искуство, каде што ритамот и интонацијата ја откриваат поезијата на поинаков начин – како глас, а не само како текст.

Во суштина, оваа вечер во Скопје го постави прашањето што ретко се кажува директно: зошто еден поет е важен за „светската историја“ на книжевноста. Одговорот, барем според атмосферата и тезите на панелот, е дека Кавафис преживува преку преводите, но не се исцрпува во нив; тој е доказ дека јазикот, колку и да е локален, може да биде општ човечки простор, ако низ него се зборува искрено за времето, припадноста и судбината.