Skip to content
Во Скопје со денови се продаваше наративот дека „доаѓа убава вест“ од Вашингтон, дека се отвора „поголем пристап“ до американскиот пазар и дека, конечно, жестоките преговори ќе донесат поповолни царини за македонските извозници. Во практиката, рамката што ја објавија Белата куќа и USTR го закова она што јавноста веќе го почувствува како реалност: Македонија ги укинува царините за американска стока, а американската страна ја задржува реципрочната тарифа од 15% за македонските производи, со ветување дека „ќе идентификува“ категории што можеби ќе добијат нулта стапка.
Токму тука се гледа разликата меѓу реториката и текстот. Министерот Тимчо Муцунски, во јавните настапи, инсистираше на формулата дека „важно е да бидеме прецизни“, но веднаш ја туркаше поентата дека „за дел од клучните индустрии и производи царините ќе се намалат до нула“ и дека рамката „отвора поголем пристап до американскиот пазар“. Премиерот Христијан Мицкоски, пак, однапред ја „нацрта“ победата: очекувал 63–64 „стратешки“ производи да добијат повластена, „едноцифрена“ тарифа меѓу 0 и 6,5 проценти. А уште летото 2025, истата линија се туркаше како „следна фаза“ – дека царините ќе паднат и под 15%, дури и до 10%.
Кога ќе се тргне на страна домашниот ПР, американската верзија е поотворена: договорната рамка е опишана како инструмент што ќе им обезбеди на Американците „попредвидлив и постримлајниран“ пристап и „невиден“ пазарен влез во Македонија, со цел да се зголеми американскиот извоз и да се намали американскиот трговски дефицит со Македонија. Во таа логика, клучниот потег е на наша страна: целосно укинување царини за сите американски индустриски и земјоделски производи.
А што „доби“ Македонија во истиот пакет? Тука рамката намерно остава магла. Американската страна не ветува општо олеснување за македонскиот извоз, туку селективен механизам: реципрочните тарифи ќе се тргнат само за „одредени квалификувачки извози“ што „не можат да се одгледуваат, ископуваат или природно произведуваат“ во САД во доволни количества. Тоа е тесна дефиниција која, наместо „отворен пазар“, сугерира филтер по американски критериуми и по американска листа. Ако не се објави кои производи влегуваат во таа категорија, целата приказна за „конкурентска предност“ останува на ниво на слоган.
Втората, уште потешка точка е што тарифите не се единствената цена. Во рамката стои дека Македонија ќе работи на „адресирање“ на американски забелешки за нетарифни бариери, ќе има консултации за да не се појавуваат пречки за американски земјоделски производи, а во делот на дигиталната економија има експлицитна обврска да не се воведе данок на дигитални услуги и да се поддржи траен мораториум за царини на електронски трансмисии во рамки на World Trade Organization. Тоа е стеснување на алатките на една мала држава што ионака има ограничен фискален простор.
Третата точка е енергијата, спакувана како „диверзификација“. Во рамката се наведува изградба на гасен интерконектор со Грција и директно се врзува дека Македонија ќе почне да купува американски LNG по завршувањето на проектот. Ако интерконекторот доцни, ако цените се неповолни, или ако договорите се склопуваат нетранспарентно, „диверзификацијата“ лесно може да стане нова зависност – само со друг снабдувач и друга геополитичка цена.
Контекстот ја прави приказната уште појасна. Во 2025, Македонија влезе во оваа спирала по удар од 33% американска царина и одговори со „добра волја“: план за целосно укинување на увозните давачки за американска стока, со надеж дека ќе се добие реципроцитет и можен договор за слободна трговија. Тоа не беше само најава – според американската трговска администрација, од 1 јули 2025 Македонија ги намали царините на нула за сите американски производи. Потоа, во август 2025, Вашингтон ја намали стапката на 15%. Денешната рамка, фактички, го легализира тој баланс: нула кај нас, 15% кај нив – плус пакет обврски за нетарифни бариери, дигитална политика и LNG.
Затоа клучното прашање не е дали соработката со САД е важна. Важно е што владата ја продава рамката како голема победа, а во истиот момент „победата“ ја мери со нешто што допрва треба да се случи: идентификација на производи, листи, проценти, рокови. Додека тие детали не се јавно објавени, реалниот биланс е едноставен: Македонија даде конкретно и веднаш, а доби условно и подоцна.
Ако владата навистина тврди дека ова е „фер и балансирано“, има еден единствен тест што треба да го положи без ПР: да ја објави листата на „квалификувачки извози“, да каже кои индустрии се „клучни“, колку фирми ќе опфатат, колкав ќе биде ефектот по извоз и по буџетски приходи, и што точно ќе се менува во регулативата под етикетата „нетарифни бариери“. Сè друго е реторика што работи само додека јавноста нема бројки.
Повеќе за деталите од самиот договор прочитајте на следниот линк: