Зошто на Вучиќ му смета Шекеринска и НАТО?

Кога на маргините на Минхенската безбедносна конференција српскиот претседател ја нападна Радмила Шекеринска – денес заменик-генерална секретарка на НАТО – реакцијата на СДСМ беше дека станува збор за навредлив, мизогин и политички мотивиран настап, со порака дека Вучиќ, наместо аргументи, избира понижување и етикети. Во истиот настап, Вучиќ ја врза Шекеринска со „сецесија“ на дел од територијата на Србија, алудирајќи на Косово, и побара „повеќе почит“ кога се зборува за Србите.

Но, клучното прашање не е само зошто тој ја „избра“ Шекеринска, туку зошто му треба токму НАТО како противник во реченицата. Одговорот, во балканската политика, ретко е личен – обично е корисен.

На прво ниво, ова е приказна за Косово како домашна валута. Кога Шекеринска зборува за загриженост од „сецесионистички изјави и одлуки“ во регионот и повикува на политички дијалог, Вучиќ го врти рефлекторот кон Косово и тврди дека моралните лекции доаѓаат од „луѓе кои довеле до сецесија“, па затоа „немаат право“ да држат лекции за стабилност. Таа инверзија е политички удобна: го става наративот назад во рамка каде Белград е жртва, а Западот – пристрасен арбитер.

Второто ниво е меморијалната политика на НАТО. Во истата изјава Вучиќ го отвора и трауматското сеќавање на 1999 година преку споменувањето на жртвите во РТС и паралели со понови инциденти како Бањска, со што создава впечаток на двојни стандарди: „тие не се сеќаваат на нашите жртви, ама се сеќаваат на нивните“. Во српската јавност, ова е проверен механизам за мобилизација – не за да се објасни политика, туку за да се легитимира политичка позиција без да се отвори простор за непријатни прашања.

Третото ниво е стратегијата на „неутралност“ како баланс, а не како принцип. Србија, иако не тежнее кон членство во НАТО, со Алијансата одржува политички дијалог и практична соработка – и НАТО експлицитно наведува дека ја почитува српската политика на воена неутралност, дека соработката постои уште од 2006 година и дека Косово е клучна тема поради присуството на КФОР и поддршката за дијалогот Белград–Приштина со посредство на Европска Унија. Истовремено, во српскиот стратешки и медиумски речник „неутралноста“ често се користи како политичка мантра – дури и кога, на хартија, се сведува на резолуција од 2007 и на практично балансирање меѓу НАТО и Русија. Токму тука Вучиќ добива двојна корист: дома може да зборува „против НАТО“, а надвор да не ги затвори каналите што му се потребни.

Четвртото ниво е регионалната безбедносна архитектура околу Косово. Шекеринска изјави дека НАТО не учествува во разговорите за евентуален „воен сојуз“ Албанија–Приштина–Хрватска и дека членството во Алијансата не е пречка сојузнички држави да склучуваат дополнителни одбранбени договори со трети страни. За Белград, меѓутоа, самата симболика е доволна: секое формализирање на одбранбена соработка со Косово, дури и без „НАТО печат“, се чита како уште еден чекор кон фактичка меѓународна нормализација на Косово. Вучиќ затоа реагира остро – за да ја постави таа соработка како закана и да ја врати дебатата на терен каде тој се претставува како чувар на националната безбедност.

Петтото ниво е зошто баш Шекеринска. Таа не е само функционерка во НАТО, туку и политичарка од регионот која доаѓа од држава што се зачлени во Алијансата во 2020 и сега има видливо место во нејзиното раководство. Во симболичка смисла, таа е „контра-доказ“ за тезата дека НАТО е непоправливо непријателски кон Балканот или дека малите држави немаат тежина. За Вучиќ, тоа е незгодно – затоа што ја разлабавува црно-белата слика која му е корисна дома: ние сме сами, тие се против нас, а секој што зборува за дијалог и стабилност е дел од „планот“ против Србија.

Има уште една димензија: стилот. Во цитатите што ги пренесоа медиумите, Вучиќ инсистира на формулации што ја персонализираат и понижуваат соговорничката („оваа жена…“), што беше и централниот аргумент на реакцијата од СДСМ. Таквиот говор не е само „испад“ – тој е политички алат што служи за префрлање на дебатата од факти кон идентитети, од политика кон емоции.

На крајот, нападот врз Шекеринска и НАТО изгледа како внимателно темпирана комбинација од три сигнали: кон домашната публика (Косово и НАТО како вечна закана), кон регионот (предупредување за секоја соработка со Косово што изгледа како „сојуз“), и кон Западот (порака дека Белград ќе соработува, но под услови и со право на гласна конфронтација). Прашањето е дали ова е само уште една епизода за внатрешна употреба – или најавува подолга фаза во која секој повик за дијалог ќе се дочека како провокација.