Skip to content
Февруари во Македонија е месец што изгледа кратко на календар, а долго на банкарска апликација. Празничните трошоци сè уште не се „испеглани“, сметките за струја и греење стигнуваат во највисоката зона, школските и дневните расходи не паѓаат затоа што месецот има 28 дена, а платата – кај многумина – останува иста, или уште полошо, се троши пред да легне. Токму затоа февруари не е прашање на луксуз, туку на логистика: да се преживее со минимум грешки и максимум контрола врз малите одливи што најбрзо го празнат буџетот.
Првиот чекор е едноставен, ама најчесто се прескокнува: направете „мапа на месецот“ во пари. Не мора табела, не мора апликација, доволно е лист хартија со три колони: што мора да се плати, кога мора да се плати и што ќе се случи ако не се плати. Кирија, кредит, сметки, лекови и храна се групата што не трпи романтика. Сè друго е преговарачко. Во февруари, преживувањето почнува кога ќе ја признаете разликата меѓу „сакам“ и „морам“.
Вториот чекор е да го претворите месецот во недели. Најголемата финансиска замка кај нас е „ќе го покријам до крајот на месецот“, затоа што „крајот“ е предалеку, а дневните трошоци се блиску. Ако парите ги поделите на четири недели, ќе добиете реална рамка за тоа колку смее да чини една седмица со храна, превоз и ситни потреби. И тука важи суровото правило: ако една недела „прелета“, другите три ќе го плаќаат тоа со стрес. Затоа е подобро да се стартува конзервативно, па да се „олабави“ ако остане простор, отколку обратно.
Трето, удрете по трошоците што течат незабележливо. Во февруари најбрзо јадат пари ситните плаќања: претплати што не ги користите, апликации, кабли, „само едно кафе“, брзи нарачки, такси наместо автобус, и навиката да се купува по малку, ама често. Ако имате чувство дека не трошите многу, а сепак немате пари, причината најчесто е токму тука: не се „големите“ трошоци, туку капките што прават поплава. Добра пракса е 48 часа да ги запишувате сите ситни плаќања, не за да се казните, туку за да видите каде исчезнува контролата.
Потоа доаѓа најважната и најделикатна тема: долговите. Февруари е месец кога многумина веќе возат на минус, дозволен или недозволен. Ако сте во кредитна или „овердрафт“ зона, најразумно е да разговарате со банката пред проблемот да стане казнен. Реструктурирање, пролонгирање на рата, па дури и привремено намалување на обврска, во пракса често е подобро од импровизација со брзи кредити. „Брзите пари“ се најскапите пари, особено кога се земаат за да се покрие нешто што и онака ќе дојде следниот месец. Во февруари, најчестиот лош потег е да се земе нов долг за да се одглуми нормалност.
Кај сметките, логиката е слична: подобро е да се договори отколку да се молчи. Ако сметката за струја/греење е висока, не одете со идеја „ќе ја средам кога ќе можам“, туку веднаш проверете дали постои можност за плаќање на рати, репрограмирање или друг модел што вашиот снабдувач го нуди. Системите не се хумани по природа, но се рационални по процедура: ако има пат за договор, тој обично важи само ако го активирате на време.
Следната линија на одбрана е храната, затоа што тука има најмногу простор без да се наруши достоинството. Финансиски преживување не е „да се јаде помалку“, туку да се јаде попаметно. Наместо спонтани маркет-тура трипати неделно, направете една главна набавка со јасна идеја што ќе се готви. Изберете две или три јадења што „носат“ два дена, користете сезонски производи и заменете дел од брендовите со поевтини, но солидни алтернативи. Во Македонија голем дел од трошокот се прави на „готово“ и „брзо“: кога ќе ја пресечете таа навика само две недели, разликата се гледа веднаш.
Има и трикови што звучат банално, а носат резултат. Не купувајте гладни. Не одете без јасен план. И секогаш споредувајте цена по килограм/литер, не само крајна цена. Продавниците живеат од тоа што мозокот ни е уморен и сака лесни одлуки. Февруари е месец кога уморот чини пари.
Греењето и струјата се посебна приказна, затоа што тука не можете да „изберете“ дали ќе трошите, туку само како ќе трошите. Ако сте на струја, најголема заштеда доаѓа од навики: пократко проветрување, затворање врати меѓу простории, изолација на прозорци со едноставни ленти, исклучување уреди од „stand-by“, перење на пониски температури и помалку сушење со електрични сушари. Ако сте на греење, особено централно, контролата е помала, но сепак постои дисциплина: затегнете го ноќниот режим, не „прегревајте“ па после да проветрувате, и решете ги „ладните точки“ во домот што ви трошат најмногу енергија.
Превозот е уште една зона каде февруари знае да биде суров. Ако одите со кола, комбинирајте обврски во еден излез, избегнувајте кратки релации што се плаќаат со гориво и паркинг, а ако можете, организирајте се со колеги за заедничко возење. Ако користите такси „за да заштедите време“, во февруари тоа често е плаќање на комфорт со парите од следната сметка.
За семејствата со деца, февруари е месец кога се појавуваат трошоци што никој не ги планира: училишни активности, ситни „проекти“, облека што одеднаш станала мала. Тука најпаметна е локалната солидарност: размена на книги, униформи, јакни, договори меѓу родители за заеднички набавки. Тоа не е сиромаштија, туку рационалност во средина каде цените растат побрзо од домашниот буџет.
Ако ви недостига приход, фокусирајте се на најбрзите и најреални извори. Продажба на работи што стојат и не се користат, кратки хонорарни ангажмани, викенд работа, или услуга што можете да ја наплатите во соседството. Кај ваквите дополнителни приходи најчеста грешка е да се брка „голема заработка“ со голем ризик. Во февруари се бара сигурен, мал прилив што ќе ја намали паниката, не авантура.
И, можеби најважно: воведете правило на одложување за се што не е неопходно. Ако нешто не е сметка, лек или храна, оставете го 24 часа пред да го купите. Во 80% од случаите желбата паѓа, а парите остануваат. Тоа е најевтината техника за преживување, затоа што не бара ништо освен трпение.
Февруари ќе ве „стисне“ онолку колку што ќе му дозволите да ви ги изеде деновите без план. Ако го распарчите на недели, ги исечете трошоците што течат незабележливо и разговарате со институциите пред да стане доцна, месецот се претвора во контролирана штета, наместо во финансиски пожар.
Извори: Државен завод за статистика, Народна банка, ССМ, Министерство за труд и социјална политика