Skip to content
Една бројка тивко ја менува политиката, економијата и секојдневието во земјата: Македонија влезе во фаза на забрзано демографско стареење. Средната (медијална) возраст на населението е 42,21 година, што е раст од речиси пет години во однос на 2015, кога изнесувала 37,4. Во исто време, медијалната возраст во Европската Унија достигна 44,9 години, што ја прави Европа постара, но Македонија побрзо „стасува“ во истата насока, без да ја има истата социјална и финансиска амортизација што ја имаат богатите системи.
Кога се зборува за „средна возраст“, во суштина се мисли на показател што кажува каде е средината на општеството: половина од населението е помладо, половина е постаро од таа возраст. Таквата средина не е апстракција, туку практична граница што се одразува врз тоа колку работници ја „држат“ економијата, колку пензии треба да се исплатат, колкав притисок има врз здравството и колку брзо локалните заедници остануваат без млади луѓе.
Регионалната споредба дополнително ја нагласува насоката. Во соседството, помладо население од Македонија има само Црна Гора со 40,4 години, додека Албанија е на 44,3, Србија на 45,4. Грција и Бугарија се на 47,2, а Хрватска и Словенија на 45,5 години. Во превод: Македонија веќе не е „млада земја“ во балканскиот просек, туку во група што брзо се приближува до европските старосни профили.
Овој процес има и јасна аритметика. Државниот завод за статистика проценува дека на крајот на 2024 година земјата има 1.822.612 жители, што е околу 5% помалку во споредба со 2014. Во истите десет години се менува и структурата: уделот на населението од 65+ пораснал од 13,5% на 18,6%. Кога петина од населението се приближува до третото доба, „демографијата“ престанува да биде тема за извештаи и станува тема за буџет.
Корените на стареењето вообичаено се три: помалку раѓања, подолг животен век и иселување. За првото, бројките се најјасни. Во 2024 година се регистрирани 16.061 живородени деца, а ДЗС бележи пад во однос на претходната година. Тоа значи дека младите генерации кои треба да ја „сменат стражата“ влегуваат помали, додека постарите генерации остануваат бројни и, логично, подолго живеат.
Европската слика е слична, само на поголема скала: Еуростат проценува дека ЕУ на 1 јануари 2025 има 450,6 милиони жители, при што децата од 0 до 14 години се 14,4% од населението, а лицата над 65 години 22%. Тоа се општества во кои стареењето одамна е „нормална состојба“ и се управува преку пензиски, здравствени и миграциски политики. Разликата е што Македонија се движи кон истиот демографски профил, но со послаб економски капацитет и поголема чувствителност на ударите: секоја помала генерација побрзо се чувствува на пазарот на труд, секој раст на 65+ побрзо се чувствува во јавните трошоци.
Тука влегува и економската димензија што ретко се кажува директно: стареењето не е само бројка за возраста, туку промена на односот меѓу тие што создаваат и тие што трошат јавни услуги. Европската банка за обнова и развој во последните анализи предупредува дека демографското стареење може да ја влече надолу долгорочната динамика на раст, особено во економии што стареат пред да станат богати. Во македонски услови тоа отвора низа практични прашања: како ќе се одржи фондот за пензии, кој ќе ги полни придонесите, како ќе се обезбедат кадри во здравството и негата, и што значи тоа за локалните средини што веќе губат млади.
Во ваква слика, 42,21 не е само статистика. Тоа е сигнал дека Македонија влегла во период кога секоја политика – од плати, до образование, од миграција, до здравство – мора да се чита и низ демографскиот филтер. Прашањето што останува отворено е дали институциите ќе ја третираат оваа промена како „вест на денот“ или како реалност што го редизајнира државниот модел.