Skip to content
Скопје влезе во нова фаза на синдикален притисок, откако Сојузот на синдикатите на Македонија денеска ги блокираше влезовите на Владата на Република Северна Македонија, со порака дека до крајот на февруари оставаат простор за договор, но дека трпението има рок. Барањето е поставено без дипломатски обланди: минималната плата да се крене на 600 евра, а останатите плати да се зголемат најмалку за 100 евра – односно, како што го формулира синдикатот, за разликата меѓу старата и новата минимална плата, или најмалку 6.000 денари.
Пораката не е нова, но овојпат е поостра по форма. Синдикатот најавува дека ако до крајот на февруари нема решение, во првата половина на март ќе следува генерален штрајк и „голем работнички протест“, за кој ќе биде организиран и превоз од други градови – сигнал дека акцијата не треба да остане скопска слика, туку да се претвори во национален притисок врз владината политика за плати.
Претседателот на ССМ, Слободан Трендафилов, денеска директно ги адресираше министрите: ако сакаат да бидат „со работниците“, на седница треба да предложат измени и дополнувања на Законот за минимална плата, со кои минималецот ќе се крене на 600 евра, а сите други плати ќе се поместат нагоре со истата логика – да не се „изеде“ скалата и да не се претвори повисокиот минималец во статистичка корекција што ги притиска останатите примања. Во една реченица, тој го сведе спорот на суштината: ако се донесе одлука за 600 евра минимална и +6.000 денари на другите плати, „нема да ме гледаат повеќе… сè дотогаш остануваме на улица“.
Во позадина на денешната блокада стои наратив што синдикатот намерно го повторува: дека минатата година минималната плата била утврдена „без согласност“ на Економско-социјалниот совет, спротивно на логиката на социјалниот дијалог. Затоа, велат од ССМ, овојпат се тука навреме – за да не се повтори истата пракса и за да се потсети дека „усогласување“ не е исто што и „реално зголемување“.
Клучната економска теза што ја турка синдикатот е едноставна, но политички непријатна: трошоците за живот трчаат побрзо од платите. ССМ наведува дека синдикалната минимална кошница во изминатите 24 месеци пораснала за 9.250 денари, додека минималната плата, според нив, не добила вистинско зголемување – туку само законско усогласување. Во истиот пакет на аргументи, Трендафилов потсетува дека ако во март се оди само по законската формула, растот би бил „до 1.700 денари“, што синдикатот го третира како доказ дека системот, сам по себе, не создава простор за достоинствен скок, туку го одржува статус-квото.
Оттука доаѓа и вториот, подеднакво важен елемент на стратегијата: акцијата да се шири. ССМ не ја исклучува можноста, до почетокот на март, да организира блокади и на „таргетирани институции“ во внатрешноста. Со тоа, притисокот се преместува од симболика кон операција: блокада како алатка што им кажува на институциите дека работничкото прашање нема да остане само медиумска дебата и прес-конференциски циклус.
Од другата страна, реакцијата на владата – барем во моментот на објавата – е молк. Според синдикалниот опис, позицијата што провејува е дека ова треба да го договорат синдикатите и работодавачите. Но ССМ токму таму ја вметнува својата критика: социјалниот дијалог по дефиниција е трипартитен и во него мора да учествува и државата, не само како „набљудувач“, туку како актер што има и буџетски и регулаторни инструменти. Во таа точка, спорот станува повеќе од расправа за бројки – станува расправа за тоа дали државата е арбитер, партнер или се обидува да се извлече од одговорност со препраќање на топката меѓу две страни.
Реакцијата на работодавачите, пак, оди по позната линија: барање за „повисока продуктивност“ и предупредување дека зголемувањето на платите може да го наруши работењето и да доведе до затворање на дел од бизнисите. Во таа рамка, Бизнис конфедерацијата повторува стар предлог – државата да субвенционира дел од придонесите – но синдикатите потсетуваат дека и лани ваков предлог не бил прифатен. Така, дискусијата повторно се врти во круг: работниците бараат „излез“ преку плати, работодавачите бараат „излез“ преку олеснувања, а државата најчесто се обидува да остане на дистанца, иако токму таа ги поставува правилата на игра.
Во оваа точка, блокадата пред Владата е повеќе од протестен театар. Таа е тест на тоа колку навистина вреди политичката фраза „социјален дијалог“. Ако владата одлучи да го реши прашањето со законска корекција во март, синдикатот веќе најавува дека ќе го третира тоа како игнорирање на реалноста – и ќе одговори со генерален штрајк. Ако, пак, се отвори простор за договор пред крајот на февруари, тоа ќе значи дека уличниот притисок се претворил во политичка одлука.