Skip to content
ДУИ денес поднесе кривична пријава против Игор Филков, тврдејќи дека Министерството за правда го попречува спроведувањето на Законот за употреба на јазиците затоа што не го организира правосудниот испит и на албански јазик. Партијата бара обвинителството да отвори истрага и предметот да добие судска разрешница, а аргументот го гради врз тезата дека се нарушува уставната рамноправност и се создава дискриминација врз јазична основа.
Кривичната пријава доаѓа откако темата со недели тлееше меѓу студентски и политички притисоци: според наводите што ги пренесоа медиумите, група албански студенти поднеле петиција со барање испитот да се полага на мајчин јазик, повикувајќи се на уставно загарантирани права и на Законот за употреба на јазиците. Наместо институционална „техничка“ расправа за тоа како се преведува, организира и оценува еден високо-стручен државен испит, случајот брзо се претвори во политичка линија на фронт меѓу опозицијата и ресорот правда, со силни квалификации и барања за лична одговорност.
Во кривичната пријава, ДУИ оди чекор подалеку од дневна политика и отвора правно тешко прашање: дали правосудниот испит, како предуслов за влез во професиите што ја носат државната присила и одлука, треба да биде исклучиво на македонски (како службен јазик на правосудниот систем) или државата има обврска да обезбеди реална двојазичност, барем во делот што се однесува на пристапноста на граѓаните. Партијата наведува дека со ваквата пракса се крши принципот на еднаквост, се испраќаат дискриминаторски пораки и се ризикува дополнително затегнување на меѓуетничките односи.
Од другата страна, Филков јавноста ја води во спротивен правен правец: дека со постојната законска и уставна рамка правосудниот испит може да се полага само на македонски, дека нема законска основа за полагање на албански и дека испитот не е само проверка на знаење туку и проверка на способност за работа во систем во кој службениот јазик е македонски. Во ова толкување, спорот не е „дали некој сака или не сака“ албански јазик во институциите, туку дали постои јасна норма што го дозволува тоа токму во овој испит и токму во оваа процедура.
Политичката тежина на случајот ја зголемува и фактот што темата веќе предизвика триења и внатре во владејачкиот камп. Според медиумските преноси, Христијан Мицкоски јавно кажал дека прашањето може да се отвори, но дека мора да биде уредено со закон и дека актуелниот законски текст не го дозволува полагањето на албански. Во таква рамка, кривичната пријава на ДУИ изгледа како обид спорот да се префрли од политички терен на кривично-правен, со намера да се наметне принуда врз институциите таму каде што политичкиот притисок не дава резултат.
Суштината, сепак, не е само во тоа кој „го добива“ насловот во дневниот политички циклус. Правосудниот испит е капија кон системот што одлучува за слобода, имот и права; кога таа капија станува предмет на меѓуетничка расправа, државата добива двоен проблем: од една страна легитимната потреба правилата да бидат јасни и еднакви, од друга страна ризикот професионалните стандарди да се претворат во инструмент на политичко надмудрување. А кога едната страна поднесува кривична, а другата враќа со „нема основа“, тогаш топката логично оди кај обвинителството и кај тоа дали ќе процени дека има елементи за постапување – или ќе го остави спорот да се решава преку законски измени и политички договори.