Skip to content
Преговорите Иран САД во Женева, одржани вчера, 17 февруари 2026 година во Женева со посредување на Оман, завршија без конечен договор, но со усогласување на „водечки принципи“ и договорени следни чекори, додека двете страни се обидуваат да ја ограничат нуклеарната програма на Техеран во замена за олеснување на санкциите и да ја спуштат тензијата што расте паралелно со воени сигнали во Персискиот Залив.
Што е најважниот заклучок од вчерашната рунда
Иранскиот шеф на дипломатијата Абас Арагчи по средбата изјави дека е постигната општа согласност за дел од „водечките принципи“, што во дипломатски превод значи дека е поставена рамка за тоа како би изгледал евентуален договор, но дека „деталите“ допрва ќе бидат најтешкиот дел. Од американска страна, неименуван функционер за Ројтерс потврдил дека има напредок, но и дека Иран во наредните две недели треба да достави поконкретни предлози за да се затворат останатите јазови.
Посредникот Оман, преку својот министер за надворешни работи Бадр ал-Бусаиди, порача дека „има многу работа“, но и дека двете делегации си заминуваат со „јасни следни чекори“. Тоа е сигнал дека преговорите не се распаднале на процедура, туку влегуваат во фаза на нацрт-текстови, размена на формулации и тестирање на црвените линии.
Што веројатно стои зад „водечките принципи“
Ниту Вашингтон ниту Техеран не објавија детална листа на договореното, но од јавните изјави и контекстот може да се прочита дека рамката се врти околу три столба: капацитетите за збогатување ураниум, режимот на инспекции и редоследот на олеснување на санкциите. Иран инсистира дека „нула збогатување“ не е прифатлива опција, додека американската администрација јавно повторува дека сака гаранции дека Техеран не може да се доближи до нуклеарно оружје. Токму тука „принципите“ веројатно служат како мост: да се договори насоката, а потоа да се преговара за бројки, рокови и механизми на контрола.
Што останува најтешко и зошто нема пробив
Првата голема пречка е збогатувањето ураниум на иранска територија. Врз тоа се надоврзува прашањето што се случило со дел од иранските резерви на високо збогатен ураниум и како ќе се обнови и прошири инспекцискиот пристап на МААЕ (IAEA), особено по ударите врз клучни постројки што ги споменуваат странските медиуми и агенции. МААЕ бара разјаснувања и целосно продолжување на инспекциите, вклучително и во локации како Натанз, Фордо и Исфахан, што за Техеран е политички чувствително прашање на суверенитет и безбедност.
Втората пречка е обидот на Вашингтон да го прошири пакетот теми. Дел од американските пораки и анализи упатуваат дека САД би сакале разговори и за балистичката ракетна програма, а Иран тоа го отфрла како „надвор од рамката“. Аналитичарите предупредуваат дека токму ракетите можат да станат точката каде што разговорите ќе заглават, затоа што Иран ги третира како главна одвраќачка гаранција.
Третата пречка е довербата и политичката цена. Преговорите се одвиваат под отворена закана дека, ако не успеат, „опцијата сила“ повторно ќе се врати на маса, додека Техеран демонстрира дека може да ја крене глобалната цена преку ризик во Ормуз. Овој пат притисокот не е само дипломатски: САД го засилија военото присуство во регионот, а Иран токму во денот на разговорите најави привремено затворање дел од Ормускиот теснец за вежби, потсетувајќи колку е тенка линијата меѓу дипломатија и ескалација.
Еден од индикаторите дека двете страни сакаат да ја задржат преговарачката шина е јазикот на „економска добивка“. Иран, преку свои претставници, пласира порака дека одржлив договор мора да донесе економски бенефит и за САД, наведувајќи можности за енергија, рударство и дури купувања на авиони како дел од поширок „пакет“ што би ја оправдал политичката цена на компромисот. Тоа е класичен сигнал дека Техеран бара излез од санкцискиот ќорсокак со договор што може да се продава и дома и надвор.
И реакцијата на пазарите ја одрази оваа нијанса: по изјавите за напредок, нафтата падна, што се чита како намалување на стравот од непосреден судир во Заливот. Тоа не е „верба во договор“, туку индикатор дека денешната рунда барем ја одложува најцрната варијанта.
Клучниот тест, според американските најави преку медиумите, ќе биде дали Иран ќе достави детални предлози што се мерливи: лимити, временски рамки, формула за инспекции и јасна мапа за постепено олеснување на санкциите. Вториот тест е дали ќе се договори календар за следна рунда и дали ќе почне размена на нацрт-текстови, што обично е фазата кога преговорите стануваат ранливи на „една реченица“ или „една формулација“.
Во меѓувреме, контекстот останува клучен: реториката од Техеран против „нула збогатување“, пораките од Вашингтон дека „времето е ограничено“, и сигналите од Ормуз дека притисокот ќе продолжи паралелно со дипломатијата.