САД–Иран криза: рекордна воена сила на Блискиот Исток

Вашингтон во последните денови ја крена воената „температура“ на Блискиот Исток на ниво што не е видено со години: носачи на авиони, борбени ескадрили, ракетна одбрана и дополнителни единици се разместуваат или се подготвуваат за распоредување, додека американските медиуми и извори блиски до администрацијата пренесуваат дека се разгледуваат сценарија за можен удар врз Иран ако кризата продолжи да ескалира.

Во центарот на сигналот е демонстрацијата на сила: засиленото присуство треба да ја зголеми преговарачката тежина на САД, но истовремено ја отвора и најчувствителната дилема во регионот – дали распоредувањето е „порака“ за притисок, или е практична подготовка за реална операција. Според извештаи, на маса се опции од ограничени, прецизни удари до пошироки воздушни операции, а дел од плановите се активираат зависно од политичката проценка во следните денови.

Паралелно со военото трупање, дипломатската линија останува отворена, но кревка. Во јавноста излегуваат детали дека се одвиваат индиректни разговори преку посредници, со очекување Техеран да достави и писмен предлог како дел од обидите да се „одврзе“ јазолот околу нуклеарната програма. Вашингтон, според извештаи, притиска за многу пошироки обврски, додека Иран бара олеснување на санкциите и инсистира на право на цивилна нуклеарна програма, со одбивање да ја прошири рамката на преговорите кон балистичките ракети.

Ризикот, предупредуваат и дел од аналитичарите, е „погрешна искра“ во момент на густа воена присутност: локален судир на море, погрешна идентификација во воздух или технички инцидент може да повлече брза реакција што тешко се контролира. Блискиот Исток и без тоа е натоварен со повеќе армии, милиции и паравоени структури, па секоја ескалација има потенцијал да прерасне во поширок регионален судир, а не само во билатерална пресметка.

Во меѓувреме, меѓународниот притисок за воздржаност се зголемува. Москва јавно предупреди против нови американски удари, повикувајќи на дипломатско решение и избегнување потези што би ја распламтеле кризата. Во истиот контекст, Вашингтон ја засилува координацијата со клучни сојузници: американскиот државен секретар Марко Рубио, според најавите, треба да се сретне со израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху на 28 февруари, а во американските медиуми се провлекува и рокот дека „целосните капацитети“ за регионот треба да бидат подготвени до средината на март.

На домашен план во Иран, политичката динамика дополнително ја комплицира сликата. Техеран функционира со спој на изборни институции и теократска структура, каде врховниот лидер има клучно влијание врз безбедносниот апарат и стратешките одлуки – контекст што западните влади често го внесуваат во пошироката критика кон режимот, иако формално не е директната причина за актуелната воена тензија.

Клучното прашање што останува да виси е дали „мускулите“ на терен ќе останат алатка за притисок за договор – или ќе станат вовед во операција. Одговорот, според тоновите што доаѓаат и од Вашингтон и од регионалните престолнини, може да стане појасен многу брзо.