Функционерите кукаат за авионче, граѓаните велат живи ќе изгориме во автобусите

На претседателката ѝ се смејат за „авиончето на браќата Рајт“, затоа што, како што самата кажа, е најмало и најстаро во регионот, старо 25 години и купено на старо. Во истата реченица, меѓу шегата и непријатноста, таа ја отвори суштината: дилемата не е само „достоинство“, туку безбедност и функционалност – и за државата, и за луѓето што секојдневно зависат од јавни услуги.

Паралелно, владината расправа за набавка на нов авион се претвори во политичка јаловост: премиерот прво објаснуваше дека воздухопловот е дотраен и дека државата „мора да има“ капацитет, па потоа се повлече по критики и изјави дека „ќе се молат да останат живи“ со постојниот. На хартија тоа изгледа како дебата за рационалност, во практика – како уште една тема што се мери по дневен рејтинг, не по ризик и одговорност.

Но додека политиката се расправа за авионот како симбол, Скопје живее друга реалност: стравот од автобусите не е метафора. Тој има бројки, чад и фотографии од запалени возила. Најновите податоци за ЈСП се студен туш: претпријатието има 341 автобус, дневно исправни се околу 185, а во сообраќај излегуваат околу 157 – за град што одамна го надрасна тој капацитет. Истата анализа бележи драматичен пад на патници во последната деценија, што е индиректен показател за распадната доверба во системот.

Во таков возен парк, инцидентите веќе не се „изолирани случаи“, туку закономерност на истрошена техника. Во 2025 имаше пожар во автобус на линија 58 во Сопиште, при што патниците навреме се евакуираа и возилото изгоре. Во јули 2025 избувна пожар во автобус во Скопје, а возачката заврши на Токсикологија по интервенцијата. Во ноември 2025 повторно се запали автобус на ЈСП во движење. И кога овие вести се редат со месеци, „стравот од автобус“ престанува да биде паника – станува рационална проценка на ризикот.

Тука се спојуваат двете приказни што на прв поглед немаат ништо заедничко: државното „авионче“ и градските автобуси. Едното го носи врвот на државата, другото ја носи државата во секојдневието – работници, ученици, пензионери, пациенти, цели населби што без јавен превоз се отсечени. Ако владиниот авион е прашање на протокол и капацитет, автобусите се прашање на јавна безбедност и социјална еднаквост: оние што немаат алтернатива, не можат „да не се возат“.

И најголемиот парадокс е што институциите полесно се мобилизираат кога темата е „углед“ и „што ќе речат соседите“, отколку кога темата е исправноста на систем што секојдневно превезува илјадници луѓе. Дури и кога има официјални бројки за недостиг на возила и пад на патници, граѓаните не добиваат одговор на најосновното: каква е реалната техничка состојба по линии, колку возила се повлечени поради дефекти, кои модели се најризични, колку често се прави вонреден технички преглед, и што точно се менува – не „во план“, туку на улица.

Затоа, „авиончето“ е медиумски атрактивно, но автобусите се политички поголем тест. Во авион не се качуваш секој ден. Во автобус – мораш. И ако за авионот претседателката може да каже „имам дилема“, за скопјани дилемата е посурова: да ризикуваат со јавниот превоз или да плаќаат со време, нерви и пари во алтернативи што не се достапни за сите.