9,1 милијарди бараат банките назад од граѓаните и стопанството

Македонските банки во јануари 2026 управувале со депозитна база од 654,8 милијарди денари, односно 10,65 милијарди евра, пари доверени од домаќинствата и компаниите. Истовремено, преку кредити „побаруваат“ 561,2 милијарди денари или 9,12 милијарди евра – сума што практично ја покажува големината на долгот на граѓаните и стопанството кон банкарскиот сектор.

Годишната слика е растечка: вкупните депозити се повисоки за 10,5%, а вкупните кредити за 13,6%. Во превод, задолжувањето расте побрзо од штедењето, со поизразен придонес на корпоративниот сектор кај кредитите.

Но, јануари носи и „сезонско ладење“ на депозитите. На месечно ниво, вкупните депозити паднале за 1%, со поголем придонес на компаниите, додека кредитите пораснале за 0,5% – таму носител е населението. Оваа комбинација (пад на депозити, раст на кредити) е класичен сигнал дека ликвидноста се движи, а банките продолжуваат да пласираат пари во реалната економија и кај граѓаните, и кај фирмите.

Кај домаќинствата, податоците ја покажуваат двојната реалност: граѓаните имаат околу 7,2 милијарди евра депозити, но во исто време имаат и 4,5 милијарди евра кредитен долг. Месечно, депозитите на домаќинствата се намалиле за 0,4% поради пад на депозитните пари, но годишно сепак се повисоки за 11,3%, што значи дека навиката за штедење не исчезнува, туку се движи во циклуси.

Што точно „ги јаде“ домашните буџети од страната на кредитите? Најголем сегмент се потрошувачките кредити – околу 2,3 милијарди евра, а станбените се околу 1,8 милијарди евра и растат најбрзо на годишно ниво. Автомобилските кредити имаат мал, но позитивен раст, додека задолжувањето преку кредитни картички бележи месечно намалување. Паралелно, негативните салда на тековните сметки растат, што е индикатор дека дел од домаќинствата „преживуваат“ преку дозволен минус.

Кај компаниите, сликата е уште појасна: корпоративните депозити се речиси 3 милијарди евра, но корпоративните кредити се 4,6 милијарди евра. Во јануари депозитите на фирмите паднале за 2,1% поради намалување на краткорочните депозити, а кредитите месечно пораснале за 0,4% – главно поради поголем интерес за денарски кредити. На годишно ниво растот кај фирмите е 16,2% и, според објаснувањето, доаѓа целосно од кредитирањето во денари, во услови на пад на кредитите во странска валута.

Кога ќе се стави целата слика на една линија, банките имаат околу 1,5 милијарди евра повеќе депозити отколку кредити. Тоа значи дека системот е силно депозитно финансиран, но и дека економијата сè повеќе „дише“ преку кредитниот вентил – особено кај фирмите и кај станбеното задолжување. Во таков контекст, прашањето за 2026 не е дали има пари во банките, туку колку ќе чини тој долг и дали растот на кредитирањето ќе носи продуктивни инвестиции или ќе остане најмногу како потрошувачка и преживување од месец во месец.