Skip to content
Премиерот Христијан Мицкоски пласираше теза дека во Европската Унија се „разгледува“ модел според кој Северна Македонија би можела да стане членка на почетокот на 2027 година, но без право на глас. Тој рече дека ваквото сценарио се врзува со мировниот план за Украина и идејата за брза интеграција на Киев заради реконструкција, што, според него, би било „непринципиелно“ кон Западен Балкан ако регионот остане надвор од пакетот.
Во објаснувањето на Мицкоски, „првото сценарио“ е Украина заедно со Црна Гора, Албанија и Македонија да „седнат на масата“ во Брисел, да учествуваат во работата на советите, комисии и тела, но без гласање, со „многу внатрешни контролни механизми“. Како услови ги наведе усогласената надворешна и безбедносна политика и владеењето на правото, а на прашање дали тука влегуваат и уставните измени, рече дека „претпоставува“ дека ќе бидат дел од условите – затоа што претходната влада ги прифатила.
Токму тука се отвора прашањето од насловот: дали премиерот заборава што значи членство. Во европската политичка култура, „членка без право на глас“ звучи како членство со вградено ограничување на суверенитетот – и тоа во најчувствителниот дел, одлучувањето. Такви формули постојат во експертски предлози за „стадиумско“ или „постепено“ приклучување, каде ограничувањата се временски, прецизно дефинирани и најчесто насочени кон универзалните правила на едногласност (на пример, привремено ограничување на негативно вето), токму за да не се создава трајна „втора класа“ членство.
Но сценариото што го презентира Мицкоски во јавноста доаѓа во момент кога вакви идеи се опишуваат како ран, недооформен политички разговор, поврзан со поширок пакет за Украина. Ројтерс објави дека во Европската комисија се разгледува модел за „брза, но ограничена“ интеграција на Украина како дел од можен мировен аранжман, при што гласачките права би се „заслужувале“ постепено – но истовремено се нагласува дека ваквиот пристап е на многу рана фаза и би барал согласност од владите и националните парламенти на сите членки.
И вториот „заборав“ е домашен: уставните измени. Ако премиерот признава дека „претпоставува“ дека тие се услов и во ова сценарио, тогаш прашањето е што точно се продава како „нов модел“. Од една страна, се ветува прескокнување на блокадите преку „креативна“ европска рамка; од друга страна, се признава дека старата, најтешка домашна точка останува на маса – само што сега доаѓа во пакет со дополнително ограничување, „членство без глас“.
Паралелно, Советот на ЕУ во своите заклучоци за проширување веќе ја турка линијата на „постепена интеграција“ уште пред полноправно членство – идеја која во пракса значи повеќе пристап до политики, фондови и механизми, без да се менува суштината на членството како еднаквост во одлучувањето. Тоа е поинаков тон од политичката синтагма „членство без право на глас“ што звучи поефектно за ТВ настап, но е далеку понејасна како правна формула.
На европската сцена, пак, се засилува дискусијата за „заштитни механизми“ во идните договори за пристапување, за да се спречи назадување во владеење на правото по влезот. Марта Кос зборува за посилни гаранции, а медиумските анализи потсетуваат дека ЕУ и денес има механизам за суспендирање на одредени права на членки, вклучително и гласање (преку член 7), но тој е политички тежок и ретко применлив. Сето ова покажува дека „гласачките права“ не се техничка ситница, туку срж на политичката архитектура на Унијата.
Затоа дилемата не е дали во Брисел „се зборува“ за модели – очигледно се зборува, и тоа сè погласно поради Украина и темпото на проширување. Дилемата е дали премиерот, во обид да прикаже „нова шанса“, заборава дека најскапата цена на ваквите сценарија може да биде токму прифаќање на формула која личи на членство, а функционира како ограничено присуство – и дека, на крај, домашните услови и старите блокади не исчезнуваат само затоа што моделот е преименуван.