Skip to content
На 20 февруари 2026 година, Доналд Трамп најави дека ќе им наложи на Пентагон и на други федерални институции да почнат да ги идентификуваат и објавуваат владините документи поврзани со „вонземски живот“, НЛО и УАП (unidentified anomalous phenomena). Најавата дојде како политички потег што игра на огромниот јавен интерес, но и како сигнал дека администрацијата сака да ја преземе контролата врз тема што одамна живее меѓу конспирации, протечени снимки и недоволно објаснети воени инциденти.
Кога ќе се симне од насловите и ќе се стави на маса, „досието за НЛО“ речиси сигурно нема да биде една папка со „големата вистина“, туку мозаик од илјадници документи, распрснати низ архиви, воени бази и разузнавачки системи – дел одамна јавни, дел делумно редигирани, и дел што најверојатно ќе останат затворени поради „извори и методи“. Тоа е првата реалност што треба да се каже гласно: најголемиот дел од она што ќе излезе, ќе личи на бирократска историја на тоа како државата ги собира, филтрира и класифицира пријавите за „неидентификувани“ појави, а не на научна потврда за вонземско присуство.
Најголемото „досије“ веќе постои во законска форма: во 2024 година беше воспоставена обврска федералните агенции да ги прегледаат, идентификуваат и организираат УАП-записите што ги поседуваат и да ги достават во посебна колекција во Националната архива на САД (NARA). Насоките на Архивата наведуваат конкретен рок и процедура за тоа што се смета за УАП-запис и како се подготвува за јавно објавување, а Архивата веќе ја именува колекцијата како посебна „record group“ за УАП. Ако Трамп навистина „стисне“ за објавување, најбрзото и најчистото патче е токму преку овој механизам – затоа што системот веќе е поставен, а агенциите веќе имаат задача да ги пронајдат материјалите.
Што, тогаш, реално се очекува да содржат „досијеата“ што ќе ги најави Трамп?
Најпрво, веројатно ќе има голема количина „историски“ материјали што се полу-јавни или архивски достапни, но никогаш не биле уредно спакувани за јавноста како единствен корпус. Тука влегуваат записи од старите воени програми како Project Blue Book и сродните проекти од средината на 20 век, како и документи од други институции што паралелно собирале пријави. Во тие архиви, државата и порано експлицитно запишувала дека не нашла докази за вонземско потекло и дека случаите најчесто се сведуваат на погрешни идентификации или недоволни податоци.
Второ, „срцевината“ на модерното досие ќе бидат документите од системот што е формиран по 2017 година, кога протекоа снимки и се засилија воените пријави, а подоцна следуваа и конгресни сослушувања. Клучна улога тука има All-domain Anomaly Resolution Office (AARO) – канцеларијата што треба да ја централизира обработката на УАП-извештаите. Нејзиниот „Историски извештај“ од 2024 година, на пример, јавно тврди дека не пронашол потврден доказ за вонземска технологија или контакт, и дека дел од гласните тврдења во јавниот простор не се поткрепени со проверливи податоци.
Трето, ќе има „оперативни“ податоци: извештаи за инциденти, записници од пилоти, радари, инфрацрвени и електро-оптички сензори, комуникациски логови и анализи што произлегуваат од нив. Ова е делот што најчесто ја возбудува јавноста, но е и делот што најчесто ќе излезе со црни линии. Во консолидираниот годишен извештај за 2024 година се наведува дека биле примени стотици пријави во периодот што го покрива извештајот и дека дел од случаите остануваат нерешени поради недоволно податоци или ограничен пристап до суровите сензорски записи. Важно: нерешено не значи „вонземско“, туку „неидентификувано со расположливото“.
Четврто, ако администрацијата оди чекор подалеку, најинтересниот слој за јавноста би бил она што досега најчесто останува во „класифицирани анекси“: интерни оценки на разузнавачката заедница, кореспонденција меѓу агенции, споредбени анализи за можни странски платформи (дронови, балони, тестирања), и оценка дали некои инциденти се поврзани со програми на противници или со сопствени тестирања што не се широко познати. Веќе е јавно потврдено дека за конгресот постојат и класифицирани верзии на извештаите, што значи дека „досието“ има слој што јавноста го нема видено. Прашањето е колку од тој слој ќе може да се спушти на „unclassified“ без да се отвори дебата за компромитирани капацитети.
Петто, мора да се земе предвид и законодавната архитектура што веќе постои за „масовно“ објавување на вакви материјали. Во Конгресот беше подготвена рамка за создавање централизирана колекција и забрзано објавување на УАП-записи во Архивата, по модел на закони за историски чувствителни досиеја. Таа рамка, по дефиниција, отвора врата да се соберат и записи од агенции кои традиционално не зборуваат јавно за вакви теми – од одбраната до разузнавањето. Но истата рамка предвидува и механизми за одложување ако објавувањето би донело „идентификувана штета“ за националната безбедност. Токму тука се крши најголемото очекување: јавноста очекува сензација, системот произведува – селективна транспарентност.
Што најверојатно нема да има во „досието“?
Нема сигнали, ниту од официјалните извештаи, ниту од досегашните истраги, дека државата располага со „потврдено“ вонземско летало, тела или технологија што може да се покаже како доказ. Официјалните позиции на AARO и Пентагон во последните јавни продукти се токму спротивни: дека нема проверлив доказ за такво нешто и дека најголемиот дел од објаснетите случаи се „прозаични“. Токму затоа, ако Трамп објави голема количина документи, најверојатниот ефект ќе биде двоен: ќе се расчисти дел од маглата околу тоа што навистина се пријавувало и како се анализирало, но ќе се засили и фрустрацијата кај оние што очекуваат „финален одговор“ – затоа што државата најчесто може да покаже процес, не и спектакл.
Клучно е и кој ќе ја држи рачката: Трамп јавно ги посочи секретарот за одбрана Пит Хегсет и „други релевантни агенции“ како носители на задачата да ги идентификуваат и објавуваат материјалите. Тоа значи дека политичката волја може да го забрза процесот, но и дека расправата ќе се претвори во класичен судир меѓу транспарентност и класификација – судир што во Вашингтон речиси секогаш завршува со компромис во корист на безбедносниот апарат.
Затоа најважното „што се очекува“ не е конкретна теорија, туку конкретен тип материјал: повеќе сурови податоци за воени настани, повеќе административни траги за тоа кој знаел што, кога и зошто го класифицирал, и поголема видливост на тоа колку од „НЛО митологијата“ е резултат на празнини во податоците, а колку на институционална култура што со децении преферира тишина пред јавно објаснување. Во Македонија ваквите теми често се доживуваат како шоу од далеку, но американското „досие“ во суштина е лекција за тоа како големите држави управуваат со неизвесност: собираат, класифицираат, редигираат – и објавуваат само онолку колку што системот може да поднесе.