Критики за измените на законот за извршители, дали граѓаните се повторно на удар?

Измените на законот за извршители повторно ја отворија една од најчувствителните теми за граѓаните: дали државата конечно ќе ги скрати енормните трошоци што се лепат врз мали долгови, или повторно ќе се турка решение во кое „ефикасноста“ на системот е поважна од правичноста за должниците. Повод за новата реакција беше трибината и јавните настапи на синдикати и активисти, кои на 21 февруари предупредија дека со новите измени граѓаните може повторно да останат под удар на високи адвокатски, нотарски и извршни трошоци.

Синдикални претставници и активисти тврдат дека за неплатена сметка од 500 денари вкупната наплата може да порасне и до 15.000 денари, а бараат да се спречи наплатата на „енормни“ адвокатски и нотарски трошоци. Во истиот прилог се наведува и проценка за над 300.000 предмети што, според критичарите, би можеле да се процесуираат на товар на граѓаните ако законските измени се усвојат без суштински корекции.

Меѓудругото, синдикален претставник оцени дека преку посредни трошоци побарувањата се зголемуваат и по 20 до 30 пати, со конкретен пример за неплатена автобуска карта од 35 денари што, според изнесениот случај, стигнала до 11.500 денари во извршување. Во истиот настап беше побарано повлекување на измените и активно вклучување на засегнатите страни во изработката на текстот, со најава за протести ако барањата не бидат прифатени.

Ова не е првпат темата да се отвори со обвинувања за затворен процес. Уште во декември имаше реакции дека граѓански и синдикални организации не биле вклучени во работната група, додека од Министерството за правда тоа го негираа и порачаа дека предлогот ќе биде објавен на ЕНЕР за јавни коментари. Токму оваа линија на судир — формално „отворен“ процес на крајот, но спорен состав на подготовката на почетокот — е причината поради која недовербата сега е поголема.

Министерството за правда, во официјалното соопштение за објавување на предлог-измените на ЕНЕР, нагласува дека целта е прецизирање на одредбите и унапредување на ефикасноста на извршната постапка. Како клучни новини ги наведува можноста за здружување на извршители за намалување трошоци, рокови за управните судови, централизиран софтвер и електронска архива, електронско јавно наддавање за недвижности, како и попрецизни дисциплински одредби.

Проблемот, сепак, е што во јавната расправа што ја отворија синдикатите, главното прашање не е дигитализацијата, туку цената што ја плаќа граѓанинот кога мал долг се претвора во финансиска казна без крај. Затоа критиката кон измените не е само политичка, туку суштинска: ако законот не даде јасни и видливи ограничувања на споредните трошоци кај малите побарувања, тогаш секоја приказна за „ефикасност“ ќе звучи како подобра организација на истиот стар товар. Останува да се види дали ЕНЕР ќе биде простор за реални корекции или само последна формална станица пред процедура.