Студентски протести во Иран: што ги поттикна и што следува

Студентски протести во Иран повторно избија на неколку универзитети вчера, на почетокот на новиот семестар, кога студенти маршираа и организираа собири во Техеран и во други градови, а на дел од кампусите беа регистрирани и судири со провладини групи. Настаните доаѓаат по минатомесечната смртоносна репресија и во период на 40-дневни жалосни церемонии за загинатите од јануарските протести.

Според дел од медиумите, протести имало на Универзитетот „Шариф“, како и на универзитетите „Бехешти“ и „Амир Кабир“ во Техеран, додека биле пријавени и собири во Машхад. Во центарот на вниманието беше кампусот на „Шариф“, каде по маршот на студентите подоцна беа објавени снимки од судири со приврзаници на власта и со групи поврзани со Басиџ.

Зошто се протестира, одговорот не е само „заради универзитетите“, туку поради поширока криза што почна како социјално-економски бунт и прерасна во политички протестен бран. Ројтерс наведува дека немирите на почетокот на јануари се прошириле поради падот на валутата, високата инфлација и растечките трошоци за живот, а потоа на улица излегоа и студенти, со сѐ поотворени антивладини пораки.

Важен мотив за новите студентски собири е и симболиката на 40-от ден на жалост, што во Иран има силно општествено и политичко значење. Протестите на универзитетите се совпаднале со церемонии за луѓето убиени во јануарските демонстрации, што практично ја претвори комеморацијата во нова точка на мобилизација.

За прашањето колку дена се протестира, важно е да се разграничи тековниот студентски бран од поширокиот циклус. Универзитетските протести се однесуваат на нови собири во еден ден (почеток на семестарот), но тие се дел од подолг протестен период што трае од крајот на декември и почетокот на јануари, се известуваше за протести „со денови“, затворање на базари и ширење на немирите низ повеќе провинции.

Непосредно, исходот е нова ескалација на кампусите и потврда дека протестниот импулс не е згаснат по јануарската репресија. Политички, нема јасен пробив или договор: иранските власти паралелно испраќаат помеки пораки за дијалог, но безбедносниот апарат продолжува со притисок, апсења и контрола, а бројките за жртви и приведени остануваат спорни и тешко независно проверливи.

Оттука, студентските протести се повеќе од изолиран универзитетски инцидент: тие се показател дека незадоволството во Иран се движи по бранови — од економски удар, преку политички револт, до меморијални собири што повторно се претвораат во улица. Дали овој бран ќе остане симболичен кампуски отпор или ќе се прошири, ќе зависи од тоа колку силно ќе реагира државата и дали социјалната криза дополнително ќе се продлабочи.