Skip to content
По хаосот предизвикан во хрватските медиуми од веста дека производот SNIFFIT легално се увезува и продава низ целата земја, пред два дена, на 20 февруари, санитарната инспекција на Државниот инспекторат во Хрватска донесе итна одлука за забрана на неговата продажба.
Одлуката дојде по лабораториските анализи и мислењето на Хрватскиот институт за јавно здравје дека производот „не е безбеден за потрошувачите“.
За што станува збор и зошто е контроверзен? SNIFFIT се продава како „ароматичен енергетски прав“ кој се администрира интраназално (со шмркање), со маркетиншка порака за брзо „бустање“. Хрватските и регионалните медиуми објавуваат дека е наменет за млади луѓе/популарен меѓу младите луѓе, дека доаѓа во шише со доза и дека содржи комбинација од типични „енергетски“ состојки како што се кофеин и таурин, со додатоци како што се ниацин (витамин Б3), Л-теанин и ментол.
Значи, слично како и другите енергетски пијалоци, нели? Ама – не е!.
Само затоа што производот содржи дозволени супстанции не значи дека има докажан безбедносен профил за назална администрација
Како што велат лекарите, само затоа што содржи дозволени супстанции не значи дека има докажан безбедносен профил за назална администрација, ниту дека долгорочните ефекти од таквата употреба се познати. Но, ова не е прв обид енергетските пијалоци да се префрлат во менталната и визуелната сфера на зависност предизвикувачките супстанции. Уште во 2017 година, списанието TIME објави сторија за американскиот „хрчлив“ прав (Coco Loko), со мислење на лекарите ОРЛ дека „шмркањето на било каков прав“ е лоша идеја бидејќи може да ги оштети носните патишта и да предизвика воспаление/инфекција, а сличен обид беше забележан во Франција во 2024 година, кога се појави Sniffy – кој на крајот беше забранет.
Ваквите производи спаѓаат во „сивата зона“ помеѓу категориите: тие не се наркотици, тие не се лекови, тие често се туркаат во „додаток“ или „производ за општа употреба“, но се користат на начин што личи на дрога и носи специфични ризици. Затоа е разбирлива интервенцијата на хрватската држава, бидејќи не мора да се базира на „забраната за кофеин“, туку на општата безбедност на производот и специфичните лабораториски наоди, со вклучување на јавната здравствена установа (HZJZ). Ова е модел за тоа како државата може да „фати“ сива зона кога нема експлицитна забрана за супстанции.
Производ како SNIFFIT е на раскрсницата помеѓу законското и контроверзното. Формално, содржи супстанции кои веќе се наоѓаат во енергетските пијалоци – кофеин, таурин, витамини, аминокиселини – вели матичниот лекар Милан Симеоновиќ. – Сепак, сè друго е контроверзно: начинот на употреба, визуелниот идентитет и психолошкиот ефект што производот го има врз младите луѓе. Додека енергетските пијалоци се доведуваат во прашање со години поради нивните ефекти врз срцето, нервниот систем и однесувањето на адолесцентите, тука се воведува нов елемент – воведување на прав преку носот, што досега не беше вообичаен пат на администрација на кофеин.
Тука се појавува „сивата зона“: супстанциите се легални, но начинот на употреба отвора медицински и психолошки дилеми што регулативите не ги предвиделе.
Носната слузница не е дизајнирана редовно да прима стимулативни прашоци. Дури и ако зборуваме за легални супстанции, механичкиот контакт на мали честички со самата слузница може да доведе до хронична иритација, сувост, микроповреди и воспалителни процеси. Кај младите луѓе, чии мукозни мембрани се почувствителни, овој ризик е уште поизразен – вели Симеоновиќ. – Кофеинот, земен интраназално, потенцијално може да влезе во системската циркулација побрзо отколку кога се пие. Ова значи дека ефектот може да биде побрз, но и понепредвидлив, што може да предизвика тахикардија, чувство на вознемиреност, па дури и симптоми на паника кај адолесцентите. Едноставно немаме доволно клинички податоци за долгорочната безбедност на овој начин на користење на енергетски супстанции. Фактот дека нешто е дозволено во пијалок не значи дека е безбедно кога се зема преку нос.
Во адолесценцијата, елементот на идентификација со групата е многу важен. Ако нешто е претставено како „кул“, како симулација на нешто забрането, а во исто време и легално, тоа може да ја зголеми желбата за ризично однесување. Ова не значи дека секој корисник ќе премине на кокаин, но ја зголемува толеранцијата кон самиот чин. Постои феномен што го нарекуваме бихејвиорална десензитизација – кога однесувањето што изгледа како ризик се повторува без негативни последици, мозокот постепено ја губи отпорноста кон слични, но поопасни дејства – вели Јована Марковиќ, психолог. – Самите енергетски стимуланси можат да предизвикаат чувство на еуфорија и зголемена будност. Кога ќе го додадете визуелниот и ритуалистичкиот ефект на „линијата за прашок“, добивате психолошки модел што го имитира искуството со психостимуланси, што може да предизвика љубопитност за посилни супстанции кај некои млади луѓе.
Превенцијата е половина од битката
Во Хрватска, овој проблем беше решен со ставање на производот во категоријата „неовластен“. Во Србија овој производ не е регистриран на веб-страницата на Министерството за здравство, ниту е на веб-страницата на Агенцијата за медицински лекови и помагала.
Регионалните медиуми велат дека Слична е ситуацијата и во соседните земји, што значи дека овој „енергетски кокаин“ не може легално да се купи, но тоа не е гаранција дека не е достапен под шалтер. Технички, токму поради дупка во системот – затоа што е на хартија.