Русија плаќа цена: четири години по фаталната грешка во Украина

Во вторник, 24 февруари 2026 година, се навршуваат четири години од почетокот на руската целосна инвазија врз Украина – датум што, наместо да означи „брза победа“ како што очекуваше Кремљ, стана симбол на една од најскапите стратешки грешки на современа Европа. Војната одамна ја надмина првичната логика на „специјална операција“ и се претвори во исцрпувачка конфронтација, во која Русија плаќа цена на повеќе фронтови: војнички, економски, дипломатски и геополитички.

Почетниот план, според анализи на западни безбедносни кругови, бил заснован на брзина, шок и дезорганизација на украинската одбрана. Сценариото предвидувало краток инвазивен период и потоа окупациска фаза што би ја цементирала контролата врз земјата. Но, токму во таа „брзинска“ математика се криеше клучната слабост: кога не успеа првиот удар, Русија остана без убедливи резервни опции за ситуација во која Украина не се распаѓа, туку се мобилизира и се адаптира.

Четири години подоцна, дури и кога Москва и натаму држи значаен дел од украинската територија, темпото на напредување ја разоткри цената на војната. На теренот доминира суровата логика на позициона борба – ровови, артилерија, минирани појаси и беспилотни летала што го прават фронтот „видлив“ на километри. Војната веќе не личи на „блицкриг“, туку на фабрика за исцрпување, во која се троши жива сила, техника и ресурси со денови, недели и месеци за микроскопски поместувања на линијата.

Со исцрпувањето расте и политичката цена. Наместо да ја заплаши Европа, инвазијата го прошири НАТО: Финска влезе во Алијансата во април 2023, а Шведска во март 2024 – потег што во Москва се чита како директна последица од војната и како долгорочна промена на безбедносната мапа на северот на Европа. Паралелно, санкцискиот режим против Русија продолжува да се надградува, иако се гледаат и пукнатини во европското единство – особено кога национални интереси и енергетски зависности влегуваат во конфликт со заедничката политика кон Кремљ.

Економски, Русија не „пукна“ преку ноќ, но се менува во насока што носи долгорочни последици: поголема милитаризација, поскап капитал, намалена предвидливост и економија што станува сè позависна од државни нарачки и воен сектор. Дури и кога фабриките за одбрана работат со зголемено темпо, во позадина остануваат симптоми на општествен замор: недостиг на работна сила, инфлаторни притисоци и растечки трошоци за одржување на „воената нормалност“ – со приоритет на системот да ги амортизира ударите врз клучни групи, особено војници и индустриски работници.

Во исто време, дипломатскиот простор на Москва останува стеснет. Русија формално разговара за „мир“, но во практиката ја држи позицијата на максималистички барања – услови што Киев ги смета за капитулација. Во таков контекст, и меѓународните посредувања добиваат карактер на политички натпревар: кој ќе наметне рамка што изгледа како „реалност на терен“, а кој ќе ја претвори војната во долгорочен трошок што постепено ја намалува способноста на Русија да ја повтори истата формула и на други места.

Четиригодишнината, затоа, не е само календарска точка. Таа е потсетник дека „фаталната погрешна проценка“ не се мери само со тоа што Киев не падна за десет дена, туку и со тоа што Русија денес ја води најскапата војна на сопствениот континент по Втората светска војна – војна што ја редизајнира Европа, ја зацврстува линијата на поделба и ја претвора секоја наредна година во прашање: колку долго може да трае систем што опстојува преку исцрпување, а не преку победа.