Политико: ЕУ наскоро ќе добие нов член?

Исланд размислува за гласање за рестартирање на преговорите за членство во ЕУ уште во август, според две лица запознаени со подготовките за пристапување на земјата, објавува Политико.

Ова, според Политико, доаѓа во време кога моментумот за проширување на ЕУ се чини дека расте, додека Брисел работи на план што би можел да ѝ овозможи на Украина делумно членство во Унијата уште следната година, а водечкиот кандидат за пристапување, Црна Гора, минатиот месец затвори уште едно поглавје од преговорите.

Владејачката коалиција во Рејкјавик вети дека ќе одржи референдум за рестартирање на преговорите за пристапување во ЕУ до 2027 година, откако претходната влада ги замрзна преговорите во 2013 година. Сепак, рокот се забрзува поради геополитичките превирања, како и одлуката на Вашингтон да воведе царини за Исланд и заканата на американскиот претседател Доналд Трамп да го анектира Гренланд.

Се очекува парламентот на Исланд да објави датум за гласањето во следните неколку недели, според две лица. Одлуката доаѓа по серија посети на претставници на ЕУ на Исланд и исландски политичари на Брисел. Доколку Исланѓаните гласаат „за“, тие би можеле да се приклучат кон ЕУ пред која било друга земја-кандидат, изјави еден од изворите.

„Разговорот за проширување се менува“, изјави за Политико комесарката за проширување на ЕУ, Марта Кос, која се сретна со исландската министерка за надворешни работи, Торгердур Катрин Гунарсдотир, минатиот месец во Брисел.

„Сè повеќе станува збор за безбедност, припадност и зачувување на нашата способност да дејствуваме во свет на конкурентни сфери на влијание. Тоа ги засега сите Европејци.“

Урсула фон дер Лајен ги води разговорите

Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, се сретна со исландскиот премиер Криструн Фростадотир во Брисел минатиот месец и рече дека нивното партнерство „нуди стабилност и предвидливост во нестабилен свет“.

Фон дер Лајен, која го посети Исланд минатиот јули, се сретна и со Фростадотир за време на состанокот на Нордискиот совет во Стокхолм минатата есен и ја пофали нејзината земја за зајакнување на соработката со ЕУ. Фон дер Лајен треба повторно да го посети арктичкиот регион во март.

Разговорите за продлабочување на врските со Исланд и евентуалното продолжување на преговорите за пристапување започнаа уште пред Трамп да се врати на функцијата минатата година, а еден функционер на ЕУ изјави дека Брисел веќе почнал да обрнува поголемо внимание на таа стратешки важна земја.

Сепак, ескалацијата на заканите од САД, вклучително и шегата на Били Лонг, номинираниот на Трамп за амбасадор во Исланд, дека земјата ќе стане 52-ра американска држава и дека тој ќе биде нејзин гувернер, го зголеми чувството на итност.

„Мислам дека фактот што Исланд беше споменат четири пати во говорот на Трамп на Светскиот економски форум во Давос минатиот месец, додека американскиот претседател зборуваше за Гренланд, сигурно го привлече вниманието“, рече друг функционер на ЕУ запознаен со ситуацијата, додавајќи дека тоа „мора да биде вознемирувачко за мала земја“.

Исланд аплицираше за членство во ЕУ во 2009 година, на врвот на финансиската криза во која сите три негови најголеми комерцијални банки пропаднаа. Сепак, владата ги замрзна преговорите во декември 2013 година, додека економијата на Исланд брзо се опоравуваше, а во исто време економистите предупредуваа на можен колапс на еврозоната. Во март 2015 година, Рејкјавик побара повеќе да не се смета за земја-кандидат за ЕУ.

Сепак, геополитичката ситуација значително се промени во текот на изминатата деценија.

Исланд зазема стратешки важна позиција во Северниот Атлантик, јужно од Арктичкиот круг, нема војска и се потпира на членството во НАТО и на билатералниот одбранбен договор од 1951 година со САД за својата безбедност.

Таа реалност, заедно со економските придобивки од членството во ЕУ, се чини дека ги омекнува јавните ставови за евентуалното пристапување кон Унијата, а анкетите покажуваат растечка поддршка.

Патот до членство во ЕУ не е лесен

Најголемата потенцијална пречка се однесува на правата за риболов, клучна индустрија во Исланд и големо прашање за време на преговорите минатиот пат.

„На крајот сè се сведува на рибата, тоа отсекогаш бил проблемот“, рече висок функционер на ЕУ.

Сепак, постои една клучна разлика помеѓу преговорите тогаш и сега: Брегзит.

Обединетото Кралство и Исланд долго време имаат затегнати односи околу риболовот, вклучувајќи се во серија насилни конфликти познати како „Војни на бакаларот“ помеѓу 1950-тите и 1970-тите. За време на преговорите за пристапување на Исланд, имаше сериозни тензии меѓу двете земји, при што Обединетото Кралство оспоруваше количината на скуша уловена од исландските рибарски бродови. Спорот, наречен „Војна на скушата“, доведе до закани од ЕУ за трговски санкции против Исланд.

Но сега кога Велика Британија е надвор од ЕУ, правата за риболов би можеле да бидат помала пречка.