Катастрофални климатските штети во Европа

Европа добива сѐ појасна и понепријатна слика за цената на климатската криза: штетата од екстремните временски појави не е само видлива во топлотни бранови, суши и поплави, туку веќе може и попрецизно да се пресметува. Нов научен модел овозможува подетална проценка на тоа колку климатските промени го зголемуваат ризикот, интензитетот и опфатот на екстремните настани.

Станува збор за пристап развиен од истражувачки тим предводен од климатскиот научник Готфрид Кирхенгаст од Универзитетот во Грац, кој овозможува истовремено да се мерат повеќе параметри на екстремите: колку често се случуваат, колку траат, колку се силни и колкав простор зафаќаат. Вредноста на ваквиот модел е во тоа што дебатата ја поместува од општи констатации кон мерливи последици.

Во анализираниот пример, обработени се екстремни топлотни настани во Австрија и пошироко во Европа, со податоци за дневни максимални температури од 1961 до 2024 година. Резултатите, објавени во списанието Weather and Climate Extremes, покажуваат приближно десеткратно зголемување на „вкупната екстремност“ на топлината во Австрија и во голем дел од Централна и Јужна Европа во периодот 2010–2024, во споредба со 1961–1990.

Ова е клучниот момент во целата приказна: новиот модел не е само научна алатка за академски кругови, туку потенцијално и инструмент за јавни политики, осигурителни проценки, буџетско планирање и правна одговорност. Колку попрецизно се мери штетата, толку потешко станува климатските последици да се релативизираат со политички фрази и одложувања.

Дополнително, ваквите модели отвораат простор за попрецизно поврзување на штетите со емисионно-интензивни сектори, држави и компании. Тоа не значи автоматска правна пресуда, но значи дека научната основа за пресметка на ризик и штета станува посилна, а јавната расправа потешко може да остане на ниво на претпоставки.

Поширокиот контекст е веќе добро познат, но сега добива потврда со поцврста методологија: екстремната жештина во Европа носи сериозни човечки и економски последици, од зголемена смртност и притисок врз здравствениот систем, до загуби во земјоделството, инфраструктурата и продуктивноста. Со други зборови, климатската криза повеќе не е само еколошка тема, туку и фискална, социјална и развојна тема.

За Европа пораката е јасна и непријатна: прашањето веќе не е дали климатските промени влијаат, туку колку чинат, каде удираат најсилно и кој ќе ја плати сметката. А кога таа сметка станува попрецизна, просторот за одложување на мерките станува сѐ помал.