Skip to content
Ескалацијата на конфликтот на Блискиот Исток не е само геополитичка вест – таа е економски аларм за земјите зависни од увоз на енергенси. За Северна Македонија, која најголемиот дел од нафтата, нафтените деривати и гасот ги обезбедува од странство, евентуален долготраен нафтен шок би значел директен удар врз цените, буџетот и економскиот раст.
Во вчерашното обраќање по состанокот на Советот за безбедност, претседателката Гордана Сиљановска Давкова рече дека земјата има доволно резерви и дека дополнително се остваруваат контакти за да нема застој во снабдувањето со нафта и гас.
Инфлацијата како прва линија на удар
Поскaпата нафта речиси автоматски значи поскапи горива. Тоа пак повлекува раст на транспортните трошоци, а со тоа и на цените на храната, градежните материјали и индустриските производи. Во мала, увозно зависна економија, ваквиот ценовен бран брзо се прелева врз потрошувачите.
Ако цената на барелот продолжи да расте поради геополитички ризици, земјата би можела да се соочи со нов инфлаторен циклус во момент кога куповната моќ и онака е ослабена од претходните кризи.
Притисок врз буџетот и јавниот долг
Во услови на поскапена енергија, Владата се соочува со тежок избор: дали да дозволи пазарот целосно да ја пренесе цената врз граѓаните или да интервенира со субвенции и замрзнување на цени. Втората опција значи повисок буџетски дефицит и ново задолжување.
Со оглед на глобалните финансиски услови и повисоките каматни стапки, секое дополнително задолжување станува поскапо. Тоа ја намалува фискалната флексибилност токму во време кога е најпотребна.
Трговски дефицит и стабилноста на денарот
Поскaпиот увоз на нафта директно го зголемува трговскиот дефицит. Тоа создава притисок врз девизните резерви и го зголемува ризикот од финансиска ранливост. Иако монетарната политика досега одржува стабилност, долготраен енергетски шок ја прави економијата почувствителна на надворешни удари.
Растот под закана
Повисоките енергетски трошоци ги погодуваат индустријата, транспортот и земјоделството. Компаниите со намалена профитабилност ги одложуваат инвестициите, што директно влијае врз економскиот раст и вработеноста.
Во вакво сценарио, ризикот не е само краткорочен ценовен шок, туку подолгорочно забавување на економската активност – комбинација што може да ја турне економијата кон стагнација.
Големата слика: ранлив систем во нестабилен свет
Северна Македонија не е директен актер во конфликтот, но е дел од глобалниот енергетски систем. Како мала и енергетски зависна економија со ограничен фискален простор, таа е чувствителна на секое нарушување во снабдувањето или скок на цените.
Прашањето повеќе не е дали глобалниот конфликт ќе има последици, туку колку долго ќе траат и колку економијата е подготвена да ги апсорбира.
Има ли излез?
Решенијата не се моментални, но постојат:
- забрзана инвестиција во обновливи извори на енергија
- диверзификација на снабдувачите
- зголемување на стратешките резерви
- подобра енергетска ефикасност
- фискална дисциплина во стабилни години
Кризата може да стане катализатор за структурни реформи. Но ако конфликтот продолжи со овој интензитет и цените на нафтата останат високи подолг период, Северна Македонија ќе се соочи не со воена, туку со економска битка – онаа за одржување на стабилноста, стандардот и растот.