Skip to content
Европа веќе не купува оружје како дополнување на сопствената безбедност, туку како одговор на стравот дека мирот на континентот повеќе не е загарантиран. Новите податоци покажуваат дека европските држави во изминатиот петгодишен период станале најголем увозник на оружје во светот, со раст што не може да се објасни само со војната во Украина, туку и со поширокото чувство дека се отвора нова ера на долгорочно вооружување.
Промената е драматична. По години во кои безбедноста во Европа се земаше здраво за готово, руската инвазија врз Украина ја оттурна ЕУ и европските членки на НАТО кон масовни набавки на борбени авиони, системи за противвоздушна одбрана, муниција и тешка воена опрема. Дел од тој увоз е директно врзан за воената помош за Киев, но уште поголем дел е последица на празните национални магацини и на сознанието дека европските армии со години биле потфинансирани.
Токму тука лежи суштината на новиот тренд. Европа не се вооружува само за Украина, туку за самата себе. Државите кои долго веруваа дека голема копнена војна на континентот е минато, сега повторно градат залихи, нарачуваат нови системи и ги креваат буџетите за одбрана. Во ваква атмосфера оружјето станува и политичка порака: сигнал до Москва, но и сигнал до сопствените граѓани дека државата е подготвена за посуров безбедносен век.
Во оваа нова слика, САД остануваат главниот добитник. Иако Брисел со години зборува за европска стратешка автономија и за зајакнување на сопствената одбранбена индустрија, голем дел од новите нарачки и понатаму завршуваат кај американски компании. Тоа значи дека Европа политички зборува за самостојност, а практично сè уште купува безбедност однадвор. Таквата противречност сега станува уште повидлива: континентот се плаши дека американските гаранции не се вечни, но токму затоа уште повеќе се потпира на американско оружје.
Паралелно со ова, се менува и глобалната мапа на трговијата со оружје. Додека европскиот увоз експлодира, руското присуство како извозник слабее, а Франција дополнително ја зацврстува позицијата како еден од клучните светски продавачи на оружје. Со други зборови, војната не само што ја крева потрошувачката, туку го прераспределува и самиот пазар.
За европските влади ова е безбедносна нужност. За даночните обврзници, пак, доаѓа моментот на вистинското прашање: колку ќе чини новата воена нормалност. Во услови на инфлација, притисок врз јавните финансии, скапа енергија и забавен економски раст, милијардите за оружје неизбежно ќе отворат судир со други буџетски приоритети. Колку повеќе се зголемуваат трошоците за одбрана, толку потешко ќе биде политички да се објасни зошто недостигаат средства за здравство, образование или социјална заштита.
Но сегашната клима покажува дека европските влади веќе ја направиле пресметката. Подобро скапо вооружување денес, отколку неподготвеност утре. Тоа е новата логика што ја турка Европа во најголемиот бран на воено снабдување по Студената војна.
Останува, сепак, едно поважно прашање од бројките и договорите. Ако континентот навистина тргнал да се вооружува до заби, дали тоа значи дека Европа се подготвува да го зачува мирот, или дека веќе се помирила со можноста дека долгиот период на мир завршува. Токму во тој страв лежи објаснувањето зошто оружјето денес повторно станува најбараната стока на континентот.