Вашингтон се обидува да го ослаби Иран, Москва му помага да ја гради нуклеарната инфраструктура

Нуклеарните врски меѓу Москва и Техеран треба да се гледаат пошироко, а не само во енергетската соработка. Ова е еден од начините на кои Русија му помага на Иран да издржи надворешен притисок и да избегне целосна изолација.

Олександар ЛЕВЧЕНКО*

Русија, преку Росатом, му помага на Иран да не ги изгуби своите позиции во нуклеарната сфера токму во моментот кога Соединетите Американски Држави се обидуваат да ги намалат капацитетите на Техеран со ракетни напади, санкции и изолација. Тука не е важна само реториката, туку и она што Москва всушност го прави на терен. По делумната евакуација, околу 450 работници на Росатом останаа на локацијата во Бушер, додека уште 150 беа евакуирани преку Ерменија, но работата на втората и третата енергетска единица не беше запрена. Напротив, шефот на „Росатом“, Алексеј Лихачев, јасно стави до знаење дека оваа насока сè уште останува приоритет за корпорацијата. Ова значи дека Москва не само што се држи до профитабилен договор, туку свесно се консолидира во една од најчувствителните сфери на иранската држава. Ова не е еднократна приказна: Русија веќе го изгради првиот енергетски блок во Бушер, а сегашниот договор дозволува изградба на до осум блока. Минатата година, страните објавија и договор од 25 милијарди долари за изградба на четири нови енергетски блокови со вкупен капацитет од 5 гигавати, како и меморандум за мали нуклеарни централи.

Токму тука се појавува проблемот за САД. Додека Вашингтон се обидува да го ослаби Иран, Москва му помага да го одржи еден од клучните столбови на стабилноста на земјата. Затоа, секој следен чекор на САД против нуклеарната инфраструктура на Иран станува поскап, ризичен и политички комплексен.

Руско-иранската нуклеарна соработка одамна е повеќе од само еден проект или еден договор. Ваквите договори имаат долгорочен ефект бидејќи ја обврзуваат државата не само за самата изградба, туку и за горивото, техничкото одржување, обуката на персоналот и постојаното присуство на експерти на лице место. Токму затоа за Техеран тоа не е само прашање на енергија. Тоа е и начин да не остане без надворешна поддршка во една од најчувствителните сфери во време кога е под притисок од санкции, напади и изолација.

Преку вакви проекти, Русија се зајакнува на долг рок во важен дел од иранскиот државен систем и добива можност да влијае на ситуацијата не повремено, туку континуирано. Затоа нуклеарните врски меѓу Москва и Техеран треба да се гледаат пошироко, а не само во енергетската соработка. Ова е еден од начините на кои Русија му помага на Иран да издржи надворешен притисок и да избегне целосна изолација.

Присуството на Русија во нуклеарните постројки на Иран дополнително го комплицира секое построго сценарио за притисок врз таа инфраструктура за САД. Кога работниците на Росатом остануваат во таа сфера и работата продолжува на нови блокови, секоја ескалација повеќе не е поврзана само со Иран, туку и со рускиот фактор. Ова ги зголемува политичките и безбедносните трошоци за новите потези на Вашингтон. Така, Иран добива дополнително ниво на заштита токму таму каде што САД би сакале да дејствуваат поостро.

Постојаното учество на Росатом во иранските проекти ја ослабува самата логика на американската изолација на Техеран. Кога голема државна корпорација на Русија не го напушта чувствителниот сектор дури и за време на војна, тоа покажува дека режимот на целосна политичка и економска токсичност на Иран не функционира без исклучоци. Таквиот сигнал го гледа не само Техеран, туку и други меѓународни актери. Затоа САД имаат тенденција да одржуваат строга и недвосмислена линија во однос на меѓународната изолација на Иран.

Поддршката на Русија влијае и на внатрешното однесување на иранското раководство. Кога клучен надворешен партнер не се повлекува во време на конфликт, Техеран има помалку причини да се плаши од целосна изолација под надворешен притисок. Ова ја намалува подготвеноста на иранскиот режим да ги направи отстапките што ги бараат САД. Американскиот притисок на тој начин ослабува веќе на ниво на сопствените политички пресметки на Иран.

Одлуката на Москва да не ја прекине чувствителната нуклеарна соработка со Иран испраќа важен сигнал до целиот Блиски Исток. Покажува дека Русија е подготвена да застане покрај својот сојузник дури и во моментот на директна ескалација и дека не се повлекува таму каде што влоговите се високи. За регионалните актери, тоа изгледа како демонстрација на издржливост и политичка сигурност. Во таков контекст, американскиот притисок повеќе не се перцепира како инструмент што автоматски ги соборува спротивставените режими.

Нуклеарната соработка со Иран ѝ дава на Москва уште еден инструмент во пошироката конкуренција со САД. Колку подлабоко Русија продира во клучните ирански сектори, толку повеќе можности има да ги комплицира маневрите на Вашингтон не само во регионот, туку и во пошироката политичка конкуренција. Во таа шема, Иран станува не само партнер, туку и дополнителна точка на притисок врз американските интереси. Создава нов јазол на тензија за Белата куќа што не може да се игнорира.

Русија, исто така, одржува високо ниво на извоз на оружје во Индија како инструмент за заобиколување на санкциите на САД и комплицирање на партнерството меѓу Вашингтон и Њу Делхи. Руската Федерација продолжува да обезбедува околу 40% од вкупниот увоз на оружје на Индија, што ја прави главен снабдувач за вториот најголем увозник на оружје во светот. Во периодот од 2021 до 2025 година, Индија реализираше 8,2% од светските купувања на оружје. Одржувањето на таква обемна воено-техничка соработка ѝ овозможува на Москва да го поддржи својот воено-индустриски комплекс и да компензира дел од загубите предизвикани од санкциите и падот на извозот во други региони.

Индија историски е еден од клучните пазари за руско оружје, носејќи му на Кремљ стабилни приходи, технолошки партнерства и политичко влијание во регионот. Во исто време, Индија останува важен стратешки партнер на САД во политиката на ограничување на Кина во Индо-пацифичкиот регион. Продолжувањето на големите купувања на руско оружје создава ризик од стратешка зависност на индиските вооружени сили од руските системи и стандарди, а во исто време има стратешки последици за САД бидејќи ја ограничува воената интероперабилност на Индија со американските системи и безбедносни структури.

Дополнително, руските договори ѝ овозможуваат на Москва да го одржи воено-техничкото влијание во Јужна Азија и покрај меѓународната изолација поради војната против Украина. Воено-техничката соработка вклучува и заеднички руско-индиски проекти за развој на оружје, вклучувајќи ја и крстосувачката ракета БрахМос, што дополнително ги продлабочува технолошките врски меѓу двете земји. Ваквата соработка меѓу Москва и Њу Делхи ја ограничува способноста на САД да ги пласираат своите системи за оружје на индискиот пазар.

Во исто време, присуството на Русија на клучниот пазар на оружје во Индо-пацифичкиот регион ја намалува ефикасноста на политиката на санкции на САД. Во поширокиот геополитички контекст, ова му дава на Кремљ дополнителни инструменти за влијание врз рамнотежата на моќта во регионот, што е приоритет за САД.

Воено-техничката соработка меѓу Индија и Русија има долга историја што датира од времето на Советскиот Сојуз. Со децении, Москва беше главен снабдувач со оружје на вооружените сили на Индија и ги снабдуваше повеќето од клучните системи, вклучувајќи борбени авиони и системи за воздушна одбрана. Во исто време, Индија се обидува да ги диверзифицира своите набавки и активно соработува со други големи извозници на оружје, вклучувајќи ги и САД.

Индија има една од најголемите армии во светот и активно ги модернизира своите вооружени сили како одговор на безбедносните предизвици од Кина и Пакистан. Глобално, извозот на руско оружје се намали во последните години поради санкциите и губењето на пазарниот удел, но Москва се обидува да ги задржи традиционалните партнери, вклучувајќи ја и Индија.

За САД, Индо-пацифичкиот регион е една од главните области на стратешка конкуренција со Кина. Затоа Вашингтон се стреми да ја продлабочи одбранбената соработка со Индија и да го зголеми извозот на американски системи за оружје. Сепак, зачувувањето на блиските воено-технички врски на Индија со Русија го отежнува формирањето на унифициран безбедносен систем во регионот. Покрај тоа, големите купувања на руски системи може да потпаднат под механизмите за санкции на САД, што создава дополнителни политички тензии меѓу партнерите.

Купувањето оружје од страна на Индија обезбедува значителни приходи за руската одбранбена индустрија. Според санкциите, ова ѝ помага на Москва делумно да го компензира губењето на други пазари. Големите договори за одбрана меѓу Индија и Русија ги комплицираат напорите за меѓународна изолација на Москва. Државите со стратешки врски со Русија може да продолжат со економската соработка и покрај политичкиот притисок, со што ќе ја поткопаат ефикасноста на механизмите за санкции на САД.

Воено-техничката соработка создава долгорочни политички врски меѓу Москва и Њу Делхи. Испораките на вооружување често се придружени со технолошки договори, обука на персоналот и заеднички проекти, што доведува до формирање стабилен канал на руско влијание врз еден од клучните регионални актери. За САД, ова го отежнува формирањето единствена коалиција на партнери во регионот.

Употребата на голем број руски системи ја попречува интеграцијата на Индија со западните стандарди за оружје, ги ограничува заедничките операции и споделувањето технологија меѓу Индија и САД. Различните командни и комуникациски стандарди можат да создадат технички бариери. За американската стратегија во Индо-пацифичкиот регион, ова претставува сериозен предизвик.

Заедничките одбранбени проекти меѓу Русија и Индија придонесуваат за развој на руските воени технологии. Програми како што е развојот на ракетата БрахМос ја покажуваат длабочината на соработката и го отвораат пристапот на Русија до нови пазари преку заеднички извоз. За САД, ова значи зајакнување на конкуренцијата на глобалниот пазар на оружје. Испораките на руско оружје придонесуваат за модернизација на вооружените сили на Индија, што влијае на односите на Индија со Пакистан и Кина. Русија, според тоа, останува важен фактор во регионалната безбедност.

За Соединетите Американски Држави, ова значи потреба да се земе предвид руското влијание во стратешкото планирање во Индо-пацифичкиот регион. Индија е еден од најголемите увозници на оружје во светот, поради што нејзиниот избор на добавувачи има глобално значење.

Соединетите Американски Држави се стремат да го зголемат својот удел на тој пазар, нудејќи модерни системи и технолошки партнерства. Сепак, силните позиции на Русија создаваат значителна конкуренција и го претвораат индискиот пазар на оружје во еден од клучните елементи на стратешкото соперништво меѓу Соединетите Американски Држави и Русија.

*Олександар ЛЕВЧЕНКО e поранешен украински амбасадор во Хрватска и Босна и Херцеговина