Западен Балкан е вториот фронт на европската безбедност

Предолго време, Европа го третираше овој регион како бавно прашање на проширување кое треба да се реши преку преговарачки поглавја и бирократски процедури. Тој пристап повеќе не се совпаѓа со реалноста, пишува д-р Орхан Драгаш, основач и директор на Меѓународниот институт за безбедност со седиште во Белград.

Војната во Украина го отвори главниот фронт во борбата за европска безбедност, но не е единствениот. Додека во Источна Европа се води војна, на југоистокот од континентот се појавува друг фронт – помалку видлив, но исклучително опасен, и политички и во однос на безбедноста. Неговиот епицентар е во Западен Балкан.

Со години, овој регион се сметаше за бавно прашање за европското проширување. Денес, тоа е луксуз што Европа повеќе не може да си го дозволи. Војната на Русија против Украина драматично ја промени безбедносната архитектура на континентот, додека кризите на Блискиот Исток ги нарушуваат енергетските и трговските патишта што ја одржуваат европската економија. Помеѓу овие два притисоци се наоѓа Западен Балкан, регион кој веќе е економски поврзан со Европа, но сè уште не е дел од нејзиниот безбедносен систем. Во овие околности, Балканот повеќе не е периферно прашање во европската политика. Станува тест за способноста на Европа да го заштити сопствениот безбедносен простор. Ако Европа го остави тој простор празен, некој друг ќе го пополни.

Сивата зона на Европа

Во последниве години, Западниот Балкан сè повеќе добива карактеристики на оперативна сива зона помеѓу Европската Унија и надворешни актери кои сакаат да проектираат политичко, информатичко и безбедносно влијание во Европа.

Таквата средина не се појавува одеднаш. Таа се развива преку постепен процес во кој се испреплетуваат информациските операции, финансиските мрежи, логистичките текови и политичките влијанија – кои работат надвор од институционалната рамка на Европската Унија.

Оваа институционална нецелосност го прави регионот подложен на индиректни операции. Како резултат на тоа, Балканот сè повеќе се гледа како област низ која минуваат логистичките и финансиските врски поврзани со операциите за политичко влијание во Европа.

Овие операции не се спроведуваат со тенкови или ракети. Тие имаат за цел да ја поткопаат довербата во институциите и стабилноста на политичкиот систем. Кога јавниот простор е во состојба на постојана криза, општествата стануваат парализирани.

Вака Европа е ослабена одвнатре.

Информациска војна во срцето на Европа

Во 2025 година, неколку европски безбедносни служби открија координирани операции на влијание што комбинираа сајбер напади, финансиски текови и агресивни кампањи за дезинформација.

Во повеќе европски земји беа пријавени напади врз медиумски платформи, проследени со координирано ширење на наративи за наводната дезинтеграција на европските институции и политичката слабост на Европската Унија.

Овие операции не се спонтани. Тие се внимателно дизајнирани да го таргетираат најчувствителниот аспект на современите демократии – информацискиот простор.

Нападот врз инфраструктурата може да се поправи. Нападот врз довербата е многу потешко да се реши.

Логистиката на невидливиот конфликт

Регионот на Западен Балкан се наоѓа на раскрсницата на главните европски транспортни и енергетски коридори. Клучните патишта што ја поврзуваат Централна Европа со Источниот Медитеран и регионот на Црното Море минуваат низ оваа област.

Затоа балканскиот регион има важност што ја надминува нивната економска големина. Тој е клучна транзитна зона за стоки, енергија и пари. Во овој тек, тајните операции можат многу полесно да поминат незабележано.

Во таква средина, политичкото влијание ретко се врши преку формална политика. Почесто, тоа доаѓа преку пари, деловни врски и логистички мрежи што минуваат низ регионот.

Балканот во поширока војна против европскиот поредок

За Украина, стабилноста на Западен Балкан не е периферно европско прашање. Таа е дел од поширокиот безбедносен контекст на војната што Русија ја води против европскиот поредок.

Од почетокот на агресијата против Украина, Кремљ се обидува да го прошири политичкиот и безбедносниот притисок врз Европа надвор од фронтовските линии. Балканот е природна цел за таква стратегија.

Секоја политичка криза во регионот, секоја дестабилизација или информациска операција насочена кон европските институции има ист ефект: го одвлекува вниманието, троши политичка енергија и ја ослабува способноста на Европа да се фокусира на војната во Украина. Ова е логиката на стратешкото одвлекување на вниманието.

Ако Европа мора истовремено да управува со војната во Украина, кризите на Блискиот Исток и политичката нестабилност на Балканот, нејзиниот капацитет за долгорочно стратешко дејствување е намален.

Затоа Балканот е многу поважен отколку што често се признава. Стабилноста на Западен Балкан сега е дел од поширокиот безбедносен пејзаж на Европа.

Предолго време, Европа го третираше овој регион како прашање на бавно проширување што треба да се реши преку преговори, затворањаа поглавја и бирократски процедури. Тој пристап повеќе не се совпаѓа со реалноста. Војната во Украина го промени безбедносното опкружување на континентот, а нестабилноста на Блискиот Исток веќе влијае на енергетските и трговските текови кон Европа. Во овој контекст, Балканот повеќе не е далечен политички проблем; тој стана прашање на европска стабилност.

Фронтот во Украина сега ја брани Источна Европа, но стабилноста на континентот ќе биде одредена и на Балканот.

Доколку областа помеѓу Јадранското, Дунав и Егејското Море остане надвор од европскиот систем, таа ќе стане извор на постојана нестабилност.

Во свет каде што кризите се развиваат во месеци, а не во децении, бавноста на европското донесување одлуки повеќе не е само политички проблем – тоа е безбедносно прашање.