Споредбена слика за воената моќ на земјите од Западен Балкан, плус Хрватска: Чија воена сила најсилно звечка

Објавувањето на новото рангирање од порталот „Глобал Фајерпауер“ го отвори повторно прашањето за рамнотежата на моќта во Западен Балкан и насоката во која се движи регионот во однос на воената сила. Додека некои држави се обидуваат да ги прилагодат своите стратегии на новите геополитички околности, други го доживуваат ова како закана, што, според воените аналитичари, создава класична „безбедносна дилема“ и дополнително ја продлабочува недовербата кај соседите, пишува Косово Онлајн.

Иако нивните ставови се разликуваат, соговорниците на „Косово Онлајн“ се согласуваат во едно – Косово има најслабо рангирана војска, но сепак останува централно место за балканската политика и безбедност.

Порталот „Глобал Фајерпауер“ го објави своето најново рангирање, кое дава компаративна анализа на воената моќ на сите земји во светот. Според ова рангирање, Србија има најсилна војска во регионот, рангирајќи се на 63-то место на глобално ниво, пред Хрватска, Албанија, Словенија, Северна Македонија, Црна Гора и Босна и Херцеговина.

На веб-страницата се наведува дека Српските вооружени сили имаат буџет од 2,7 милијарди американски долари, 22.500 активен персонал, 7.190 борбени возила, вклучувајќи 242 тенкови и 115 воени авиони.

По неодамнешното присуство на брифинг за резултатите од анализата на состојбата, оперативните и функционалните способности на Српските вооружени сили за 2025 година, претседателот Александар Вучиќ нагласи дека Србија има рекордни трошоци за одбранбениот и безбедносниот систем во износ од 2,65 проценти од БДП, и извести дека на состанокот се разговарало и за воведување на 75-дневна воена служба. Тој, исто така, изрази загриженост поради формирањето на воен сојуз меѓу Хрватска, Албанија и Косово.

„Во согласност со ова, се однесуваме сериозно и одговорно, без да провоцираме никого, обидувајќи се да одвратиме секој потенцијален агресор“, рече Вучиќ.

За разлика од Србија, Косово е на дното на листата во однос на воената моќ. Според „Глобал фајерпауер“, Косово има буџет за одбрана од 1,17 милијарди американски долари, девет илјади активен персонал и 1.357 борбени возила, без тенкови и без воени авиони. Со овие капацитети, го зазема 139-то место од 145 воени сили.

Транзиција на косовската армија до 2028 година

Пензионираниот генерал Наим Хазири изјави за РСЕ/РЛ дека се очекува Косовските безбедносни сили (КБС) да ја завршат својата транзиција во армија до 2028 година, оценувајќи дека веќе функционираат според современите воени доктрини и имаат функционални капацитети за актуелните закани.

„Многу сум оптимист, иако ова е најважната фаза од воспоставувањето на силите. Во моментов се развиваат воздушни капацитети и се зајакнуваат борбени полкови, со елементи што поддржуваат операции. Убеден сум дека КБС ќе достигне целосна оперативна способност во очекуваниот временски рок и дека ќе биде кредибилна сила, интероперабилна со сите армии на НАТО“, рече Хазири.

Според него, „Србија останува главна закана за Косово“, но нагласува дека дури и сега КБС имаат доволен капацитет да одговорат на секоја закана.

Безбедносниот експерт Бурим Рамадани, исто така, истакна дека десетгодишниот план за зајакнување на КБС сè уште не е завршен, оценувајќи дека Косово е во рана фаза на развој на својата армија. Коментирајќи го рангирањето, тој за „Косово онлајн“ изјави дека ваквите листи честопати даваат нецелосна слика.

„Рангирањето од страна на разни организации, како што се „Глобал фајерпауер“ и други, главно се фокусира на статистика за војници, оклопни возила, тенкови и други материјални средства, но тие не ги земаат предвид обуката, методологијата, разузнавачките капацитети и други важни аспекти на армијата. Како и во многу случаи, ова рангирање не ја одразуваше точно реалната состојба и сè уште не е целосно соодветно“, рече Рамадани.

Тој додава дека армијата не е само бројот на војници и тенкови, туку и сајбер аспектите, сајбер капацитетите, одбранбените капацитети, разузнавачката работа, обуката, методологијата и други фактори.

„Мислам дека Косово е на почетокот на овој процес, додека другите земји во регионот имаат различни модели, бидејќи некои не се членки на НАТО и затоа не се целосно компатибилни со стандардите и процедурите на НАТО. Верувам дека Косово ќе напредува бавно, исто така и поради буџетската криза“, нагласи Рамадани.

Воениот аналитичар Владе Радуловиќ, исто така, изјави за „Косово онлајн“ дека рангирањата даваат општа слика, но не се апсолутен индикатор.

„Тие даваат одредени контури, можат грубо да ни покажат одредени насоки, да поддржат одредени тврдења – во некои случаи буџетски распределби за одбрана, во други големината на населението или бројот на членови на вооружените сили и паравоените формации и нивниот удел во вкупното население, во зависност од листата. Но, суштината е во тоа што тие грубо, барем во некои контури, укажуваат каде се наоѓа одредена земја или каква е нејзината воена моќ. Резултатите од овие листи не се „напишани со црвени букви“, не се апсолутни и не мора да им верувате сто проценти. Тие се повеќе насока, приближен преглед на воената моќ на една земја“, објаснува тој.

Тој забележува дека клучните параметри на воената моќ зависат од видот на вооружените сили и ресурсите што ги поседува државата. На прашањето зошто земјите од Западен Балкан инвестираат во вооружување, тој посочува на два клучни аспекта.

„Прво, земјите-членки на НАТО ја следат линијата на зголемување на трошоците за одбрана, на пример од два проценти до номинални пет проценти од буџетот, вклучувајќи ја сајбер безбедноста и критичната инфраструктура. Другата страна на медалот е дека голем дел од опремата е наследена од времето на Југословенската народна армија или Варшавскиот пакт и е застарена. Современото бојно поле диктира нови трендови, што бара дополнителни инвестиции и нови финансиски алокации. Постои и теоретски аспект – добро познатата „безбедносна дилема“. Кога еден актер се вооружува, друг го доживува тоа како закана и ги зголемува сопствените капацитети, создавајќи спирала што е присутна и во теоријата. Кога зборуваме за Балканот, клучно е што во последните седум до десет години, набавката на опрема е мотивирана од фактот дека е наследена од 1990-тите и е застарена“, забележува тој.

Безбедносната состојба не е добра

На прашањето дали во моментов постои реална воена закана во регионот, тој вели дека зависи од тоа кого прашувате.

„Во Европа денес, освен Украина, постои само уште една невралгична точка – Балканот. Имаме нерешено прашање на Косово и Метохија, присуство на меѓународни сили, а од друга страна тензии во Босна и Херцеговина. Спорадичните инциденти против српското население во Косово и Метохија – од апсења и рации врз објекти, до тепања, па дури и пукање врз цивили и деца – покажуваат дека безбедносната состојба во регионот не е добра“, забележува тој.

Сепак, тој нагласува дека НАТО е присутен и дека главните актери ја следат ситуацијата, па затоа не дозволуваат ништо да се случи „надвор од нивните планови“.

Албанија е рангирана на 77-мо место на листата на Глобална огнева моќ, со буџет за одбрана од 720 милиони американски долари, 2.335 активни лица и 1.492 борбени возила. Нема тенкови, но има 20 воени авиони.

Политичкиот аналитичар од Тирана, Бен Андони, вели дека во последните години Тирана значително ја редефинирала својата одбранбена политика, меѓу другите причини поради Косово.

„Албанија мораше да ја преиспита целата своја одбранбена стратегија, особено во последните години. Денес, акцентот е ставен на производството на оружје. Во новата конјунктура, сега кога постигна договор со Косово и Хрватска, Албанија мора барем да го држи чекорот со Хрватска. Секако, економското ниво на Хрватска е многу повисоко од она на Албанија, но Албанија го зголеми својот воен буџет од под два проценти од БДП и сега го надминува тоа ниво. „Албанија вложува максимални напори да ги исполни стандардите што ги побара г-дин Трамп за одбраната на земјите-членки на НАТО“, оцени Андони за „Косово онлајн“.

Хрватска е рангирана на 73. место со годишен буџет за одбрана од 2,7 милијарди долари, со 14.325 активни лица во униформа, со 55 тенкови и 42 парчиња ракетна артилерија, 67 воени авиони, од кои 14 фајтери и 3о воени бродови.

Имагинарни непријатели

Во овој контекст, тој ги истакнува и промените во ангажманот на САД во врска со Косово.

„Важноста што Албанија ја придава на одбранбениот сектор се чини дека е поврзана и со Косово. Ова е затоа што новите случувања покажуваат дека САД сè повеќе го намалуваат својот интерес за Европа и дека товарот на одбраната на Косово во голема мера ќе остане кај Албанија и некои земји-членки на НАТО“, вели Андони.

Тој ја споредува сегашната ситуација со пандемијата COVID-19, кога земјите ширум светот почнаа да се бранат без сè уште да знаат како да се заштитат од вирусот.

„Интензивно се подготвуваме да се браниме од речиси имагинарен непријател. Првата опасност може да се нарече Русија. Во меѓувреме, Србија привлекува сè поголемо внимание, барем според печатот во Косово. Постои голема концентрација на нејзината армија во близина на границата со Косово, а тоа може да значи дека никогаш нема да ја прифати независноста на Косово. Во таа смисла, иако се верува дека Србија се подготвува да навлезе во Косово, користејќи ги сите геостратешки можности и земајќи ги предвид геополитичките импликации што би можеле да произлезат, Албанија и другите земји се чини дека го разгледуваат овој замислен напад доколку Србија навистина преземе таква акција и доколку Босна се дестабилизира“, вели аналитичарот од Тирана.

Северна Македонија е рангирана на 114-то место, со буџет за одбрана од 421,5 милиони американски долари, 10.010 активни лица и 1.878 воени возила. Како и Албанија, нема тенкови и има 20 воени авиони.

Аналитичарот Благојче Атанасовски оцени за Косово Онлајн дека рангирањето на воената моќ може да послужи како референтна точка за проценка на капацитетите на државите, особено во Западен Балкан и поранешната југословенска област.

„Апсолутно, рангирањето ни покажува какви воени капацитети има секоја држава, особено кога зборуваме за земјите од Западен Балкан и пошироката поранешна југословенска област. Факторите што се земаат предвид вклучуваат големината на државата, населението, безбедносната средина и воената историја. Особено Србија, како воено неутрална држава што не е членка на НАТО, има искуство од војните во неодамнешното минато. Хрватска исто така, иако е членка на НАТО и на Европската Унија. Секоја држава проценува колку воено треба да биде подготвена во даден политички и геополитички момент, а овие рангирања главно покажуваат каков вид вооружување и какво ниво на воена моќ поседуваат“, вели Атанасовски.

Зборувајќи за силните и слабите страни на воените системи во регионот, Атанасовски нагласува дека човечката сила е клучниот столб.

„Дефинитивно најголемата сила е активниот и резервниот персонал. Ова се балкански држави кои немаат суперсофистицирано оружје што го поседуваат големите сили како што се САД, Русија, Израел, Франција, Обединетото Кралство или Кина. Тоа се држави кои во 21 век можат да водат војна исклучиво со помош на високо развиено и хиперсонично оружје. Од таа гледна точка, балканските држави не се толку технолошки напредни. Затоа, верувам дека нивната најголема предност е токму човечката сила, додека простор за подобрување постои во модернизацијата на воените капацитети“, вели тој.

Раните од 1990-тите се сè уште свежи

На прашањето зошто земјите од Западен Балкан инвестираат повеќе во вооружување во последните години, Атанасовски верува дека причините се и надворешни и внатрешни.

„Светот е на геополитичка раскрсница – ја имаме војната во Украина, ситуацијата на Блискиот Исток и потенцијални нови жаришта. Ова им покажува на политичките елити на Балканот, Европа и светот дека треба сами да се организираат воено. Исто така, постои и прашањето дали сојузите како НАТО ќе можат да функционираат во иднина како систем на колективна безбедност за сите членки. Од друга страна, постојат внатрешни околности – знаеме дека земјите од Западен Балкан водеа војни едни со други во неодамнешното минато. Недовербата меѓу соседите сè уште постои, а раните од 1990-тите се сè уште свежи меѓу генерациите што живеат денес. Секоја политичка елита сè уште го гледа својот сосед со одреден степен на недоверба“, објаснува Атанасовски.

На прашањето дали во моментов постои реална воена закана во регионот, Атанасовски цврсто го отфрла ова.

„Апсолутно верувам дека нема реална воена закана. Периодот од пред 30 до 35 години, кога имавме крвав распад и војни во поранешна Југославија водени и од паравоени групи и од регуларни армии, му припаѓа на минатото. Повеќето земји од Западен Балкан денес се членки на НАТО, што гарантира и внатрешна и надворешна стабилност и спречува војни со соседите. Можни се поединечни инциденти што би можеле да ја нарушат политичката или безбедносната состојба во дадена држава, но војна од поширок обем меѓу две соседни земји, во која е вклучена трета страна – апсолутно ја исклучувам таквата можност“, заклучува Атанасовски.