Skip to content
Формулацијата дека Москва го перцепира Берлин како „непријател број еден“ укажува на длабочината на конфронтацијата и стратешката ориентација на руската политика.
Олександар ЛЕВЧЕНКО*
Германската федерална служба за заштита на Уставот (BfV) објави дека нивото на саботажа, шпионажа и други форми на опасни активности насочени против Германија се зголемува. Шефот на BfV, Синан Селен, на заедничка конференција на неговата канцеларија со Здружението за безбедност во економијата изјави дека сторителите покажуваат поголема тенденција да преземаат ризици и да користат поразновидни методи во своите операции против Германија, додавајќи дека не ја исклучува можноста за убиство. Претседателот на BfV, исто така, рече дека Русија ја перцепира Германија „како противник, понекогаш како непријател број еден“. Главниот фокус на странските операции е на логистичкиот сектор, како и на одбранбената и технолошката индустрија. Според С. Селене, Русија е главниот противник, но далеку од единствениот.
Во декември 2025 година, германските власти објавија дека Москва стои зад обемна кампања на дезинформации и сајбер напади што довела до федералните парламентарни избори. Уште на почетокот на март, BfV предупреди за нови обиди на Русија да се меша во изборите за покраинските парламенти во 2026 година. Според проценката на германската контраразузнавачка служба, ситуацијата е исклучително сериозна, бидејќи се очекуваат широки манипулации со информации насочени кон поддршка на политичките сили наклонети кон Москва.
По целосната инвазија на Русија на Украина во 2022 година, Кремљ значително ги интензивираше хибридните операции против Германија како една од клучните политички и економски членки на ЕУ. Овие операции вклучуваат дезинформации, сајбер напади, саботажи и шпионажа насочени кон поткопување на внатрешната стабилност. Нивната стратешка цел е да го ослабат европското единство и да ја намалат поддршката за Украина, како и да ја преобликуваат европската безбедносна архитектура.
Руските хибридни операции сè повеќе добиваат глобален карактер, при што руските разузнавачки служби користат трети земји, приватни структури и криминални мрежи како фронтови за своите активности. Ова го отежнува нивното откривање и правна квалификација, создавајќи предизвици за агенциите за спроведување на законот во земјите од ЕУ. Таквиот пристап ѝ овозможува на Москва формално да се дистанцира од директни напади, а воедно да ја зачува нивната ефикасност. Како резултат на тоа, се формира „сива зона“ на безбедност во која традиционалните механизми за одвраќање имаат ограничен ефект.
Изјавите на шефот на германската контраразузнавачка служба, Синан Селин, покажуваат дека заканите од други земји, особено од Русија, влегуваат во нова фаза. Не станува збор само за зголемување на интензитетот на нападите, туку и за нивната зголемена дрскост и подготвеност за преземање ризици. Предупредувањето за можноста за физички напади, вклучително и убиство, е особено значајно, бидејќи руските служби веќе спроведоа операции за ликвидација на противниците во Германија. Поточно, во 2019 година беше убиен поранешниот чеченски командант на опозицијата, Зелимхан Кангошвили.
Ова укажува на премин кон поагресивна фаза на хибридно војување што оди далеку надвор од информативниот или кибернетскиот простор. Русија систематски дејствува за дестабилизација на Германија. Посебното внимание на руските служби е насочено кон критично важни сектори како што се логистиката, одбранбената индустрија и високите технологии, што укажува на намерата не само да се собираат информации, туку и директно да се влијае врз функционирањето на државата.
Ескалацијата на ваквите активности ги зголемува ризиците за националната безбедност и економската отпорност на Германија. Официјалната дефиниција на Русија како главен противник значи фундаментална промена во безбедносниот модел на Германија. Формулацијата дека Москва го перцепира Берлин како „непријател број еден“ укажува на длабочината на конфронтацијата и стратешката ориентација на руската политика.
Германија поаѓа од фактот дека станува збор за долгорочна и системска конфронтација што ги вклучува сите димензии на хибридна војна. Како одговор на растечките закани, постои итна потреба од зајакнување на контрамерките, особено во областа на кибербезбедноста и заштитата на критичната инфраструктура. Ефикасната борба против хибридните напади бара тесна координација меѓу владините институции и приватниот сектор.
Деловниот сектор, особено во технологијата и логистиката, станува клучен елемент на системот за национална безбедност. Таквиот пристап одговара на современите предизвици во кои границата помеѓу цивилната и воената инфраструктура е сè повеќе нејасна. Изборните процеси остануваат една од главните цели на операциите на руско влијание во Германија. Кампањите за дезинформации се насочени кон поддршка на политичките сили кои се залагаат за ублажување на санкциите или промена на надворешната политика.
Ова создава сериозни домашни политички ризици за Германија. На долг рок, ваквите активности можат да ја променат политичката рамнотежа не само во Германија, туку и во Европа. Континуираните хибридни напади можат да влијаат на инвестициската клима, довербата во државните институции и чувството на безбедност на граѓаните. Во исто време, информативните кампањи имаат за цел да ја поткопаат довербата во демократските процеси и медиумите.
Во такви околности, стратешката комуникација и активната борба против дезинформациите стануваат составен дел од националната безбедност. Планираното формирање на Заедничкиот центар за хибридна одбрана го означува преминот кон системски одговор на новите закани. Платформата треба да овозможи оперативна размена на информации помеѓу контраразузнавачките служби, полицијата, обвинителството и приватниот сектор.
Медиумите објавија дека Шведската безбедносна служба (Säpo) исто така ја смета Русија за главна надворешна закана за Шведска и предупредува дека заканите би можеле дополнително да се зголемат бидејќи земјата станала посклона кон ризични потези. „Развојот на ситуацијата се карактеризира со поагресивни дејствија на Москва со тајни операции на влијание“, изјави директорката на службата, Шарлот фон Есен.
Во годишниот извештај, Säpo нагласи дека потребата на Русија да собира информации е „бесконечна“. Претставникот на службата, Фредрик Халстрем, изјави дека на руските агенти им биле дадени задачи за мапирање и документирање на објекти важни за одбраната во Шведска, со постоење на обиди за деструктивни кибер напади.
Русија претставува закана за безбедноста на Шведска, а оваа опасност дополнително се зголемила во контекст на војната против Украина и конфликтот со Западот. Шведските служби секоја година бележат десетици инциденти поврзани со Русија. Руските авиони постојано го нарушувале шведскиот воздушен простор, додека во Балтичкото Море цел на саботажа биле подводните комуникации.
Паралелно, Кремљ спроведува дезинформациски операции во Шведска со цел создавање социјални тензии и поткопување на довербата во владата и нејзината политика на поддршка на Украина.
Активностите на Русија во Шведска укажуваат на трансформација на заканата – од класична шпионажа во повеќедимензионална хибридна конфронтација. Во контекст на војната против Украина, европските земји се сметаат за дел од поширока зона на конфликт.
Комбинацијата од сајбер напади, дезинформации и тајни операции претставува слоевита стратегија насочена кон поткопување на довербата во државните институции и сојузничките структури, вклучително и НАТО. Ова потенцијално го ослабува политичкото единство на Европа и поддршката за Украина.
Зголемената активност на Русија во Шведска треба да се гледа како дел од поширока стратегија за вршење притисок врз северното крило на НАТО. Зајакнувањето на разузнавањето и субверзивните активности во регионот на Балтичкото Море создава дополнителни предизвици за колективната одбрана на Алијансата.
Проценката на Сапо дека Русија станала посклона кон ризик укажува на поголема подготвеност на Кремљ за ескалација, дури и со можни меѓународни последици. Ова зборува за намалената ефикасност на традиционалните механизми за одвраќање, вклучувајќи санкции и политичка изолација.
Таквото однесување ја зголемува веројатноста за непредвидливи потези, вклучително и саботажи, сајбер напади или провокации во Балтичкото Море, што дополнително ја загрозува европската безбедност.
Изјавата за „бесконечната“ потреба на Русија за информации покажува дека Кремљ се обидува да добие целосен увид во внатрешните процеси во шведското општество – политиката, економијата и јавното мислење – со цел да има насочено влијание врз клучните институции и процесите на донесување одлуки.
Собирањето податоци за критичната инфраструктура, исто така, укажува на подготвителна фаза од потенцијална саботажа. Станува збор за енергетика, транспорт и дигитални системи кои се клучни за функционирањето на државата.
Отпорноста на шведското општество станува клучен елемент на националната безбедност во услови на хибридни закани. Ова вклучува доверба во институциите, медиумска писменост и подготвеност на граѓаните да се спротивстават на дезинформациите.
На тој начин, Шведска покажува дека зајакнувањето на социјалната отпорност е важен модел на одговор на современите безбедносни предизвици.
*Олександар ЛЕВЧЕНКО e поранешен украински амбасадор во Хрватска и Босна и Херцеговина