Skip to content
Војната меѓу Иран, Израел и САД влезе во нова и опасна фаза, во која фронтот веќе не се мери само со ракети и воздушни напади, туку и со нафта, струја, вода и поморски рути. По три недели судири, Белата куќа му постави на Техеран 48-часовен ултиматум да го отвори Ормускиот Теснец, а како закана го стави најчувствителното место во секоја модерна држава: енергетската инфраструктура. Од иранска страна, одговорот беше уште потежок — ако бидат погодени електраните, тогаш нема да гори само Иран, туку може да бидат погодени и клучни енергетски и водни системи низ Персискиот Залив.
Така конфликтот се оттурна од класичната воена логика и се пресели во просторот каде последиците се чувствуваат и далеку од бојното поле. Ормускиот Теснец е едно од најважните светски тесни грла, бидејќи низ него во нормални услови минува околу една петтина од глобалната трговија со нафта и течен природен гас. Иранската Револуционерна гарда сега отворено порача дека теснецот ќе биде целосно затворен доколку Вашингтон навистина удри врз иранските енергетски капацитети, а паралелно од Техеран стигна и порака дека инфраструктурата во земјите што имаат американски бази може да стане легитимна цел. Тоа веќе не е само закана кон САД, туку предупредување до цел регион кој зависи од електрани, терминали и постројки за десалинизација за да има и струја и вода.
Во позадина на оваа ескалација стои и нов момент што ја зголеми нервозата на Западот: Иран за првпат во овој конфликт употреби балистички ракети со дострел од 4.000 километри, насочени кон американско-британската база Диего Гарсија во Индискиот Океан. Тоа беше јасен сигнал дека конфликтот повеќе не останува затворен во блискоисточниот географски круг, туку добива подолг дострел и поширока безбедносна тежина. Во исто време, американскиот Стејт департмент издаде глобално предупредување за зголемена претпазливост за своите државјани, што покажува дека во Вашингтон веќе не се размислува само за еден фронт, туку за можни последици врз пошироки американски интереси.
Пазарите веќе реагираат како да енергетската криза е прашање на денови, а не на недели. Цената на нафтата скокна на највисоки нивоа во речиси четири години, а европските цени на гасот веќе почувствуваа остар притисок. Предупредувањата не се само берзански. Во регионот каде голем дел од земјите зависат од морска вода претворена во питка, секој удар врз постројките за десалинизација би значел дека војната веднаш станува и хуманитарен ризик. Затоа последните 48 часа не се само уште еден агресивен дипломатски рок, туку момент во кој војната се префрла од воени мапи на мрежите за струја, вода, транспорт и снабдување.
Во таква поставеност, најважното прашање веќе не е само дали ќе има нов напад, туку каде ќе биде следната точка на удар. Доколку Вашингтон навистина тргне кон иранските електрани, Техеран јасно навестува дека одговорот нема да биде симболичен. А кога и едната и другата страна почнуваат да зборуваат со јазикот на енергетско задушување, тогаш војната престанува да биде само регионална пресметка и станува криза што ја допира секоја бензинска пумпа, секој пазар и секоја држава што зависи од стабилен проток на енергенси.