Skip to content
Роберт Голоб формално победи на парламентарните избори во Словенија, но таа победа повеќе личи на предупредување отколку на триумф. Неговото либерално Движење за слобода освои 29 пратенички места, само едно повеќе од десничарската СДС на Јанез Јанша, а ниедна страна не стигна до потребните 46 мандати за самостојно мнозинство. Тоа значи дека Словенија не влегува во мирна постизборна фаза, туку во нервозна коалициска математика, каде секој следен договор ќе биде поважен од самата изборна ноќ.
Токму тука се отвора прашањето дали Љубљана ќе почне да личи на добро познатиот балкански модел што и Македонија со години го живее: тесни изборни резултати, расцепкан парламент, долги преговори, кревки влади и постојана политичка рововска војна. Не затоа што Словенија институционално е иста како Македонија, туку затоа што изборниот резултат произведе амбиент во кој победникот нема доволно сила да владее комотно, а поразениот е доволно силен за да ја одржува кризата жива. Дури и словенечката претседателка Наташа Пирц Мусар веднаш повика на итни разговори за нова влада, што покажува дека ризикот од нестабилност не е само медиумска конструкција, туку реална политичка опасност.
Дополнителната тежина на овие избори е во тоа што Јанша одамна не е само домашен десен ривал на Голоб. Тој е дел од поширокиот европски деснопопулистички круг, со јасни политички и идеолошки врски со Виктор Орбан и со трамповскиот конзервативен блок. Ројтерс пред изборите јасно ја постави словенечката трка како судир меѓу проевропски либерален курс и популистичка десница, додека „Гардијан“ предупреди дека кампањата била обележана и со заострена реторика кон Ромите, што е уште еден знак дека словенечката политика веќе не е имуна на рецептот што низ Европа го користи радикалната десница: страв, културна мобилизација и непријател внатре во државата.
Во тој поширок контекст, Словенија не е исклучок, туку дел од европски тренд што расте, иако не е секогаш праволиниски. Во Германија, АфД освои околу 20 проценти во Рајнска област-Пфалц, што е нејзин најсилен резултат досега во западна сојузна покраина. Во Унгарија, Орбан и натаму останува централна фигура на европската националистичка десница, а на собирот CPAC во Будимпешта застанаа околу него имиња како Марин Ле Пен, Матео Салвини и Герт Вилдерс. Во Италија, Џорџа Мелони влезе во ризичен референдум што многумина го гледаат како тест за силата на нејзината десна власт. Тоа покажува дека екстремната и популистичката десница во Европа не е минлив бран, туку упорен политички притисок што ги стега и центрите и либералните влади.
Но сликата не е еднобојна. Истата Европа покажува и отпор кон тој подем. Во Франција, крајната десница не успеа да освои клучни градови на последните локални избори, што е потсетник дека растот на радикалната десница не е автоматски и не е непобедлив. Проблемот, сепак, е што и кога не победува целосно, таа успева да го турка целиот политички терен надесно, да ја менува темата на дебатата и да ги принудува умерените партии да играат на нејзин терен. Тоа веќе се гледа и во Словенија, каде изборната кампања не се вртеше само околу економија и јавни услуги, туку и околу безбедност, идентитет и политички страв.
Затоа вистинското прашање по овие избори не е само дали Голоб ќе состави влада, туку каква Словенија ќе излезе од оваа тесна победа. Ако коалицијата што ќе ја состави биде слаба, разјадена од уцени и зависна од ситна парламентарна трговија, тогаш земјата навистина може да почне да го фаќа „македонскиот пат“: формална демократија со постојано кршлива власт и долга политичка исцрпеност. А токму во такви состојби радикалната десница најдобро расте, затоа што не ѝ треба веднаш апсолутна победа — доволно ѝ е центарот да изгледа слаб, бавен и без одговор.